Frente Revolucionária de Timor Leste Independente

DIRECÇÃO FAFC

Coordenador – Geral

Eng. Samuel Freitas

Vice CoordenadorGeral

Alexnadre Pinto

Contactos:

Samuel Freitas (00351-913892252)

e-mail : faf-coimbra@hotmail.com

Residência Universitária de Santiago, bl. 4, 3810-193, Aveiro, Portugal.


terça-feira, 12 de maio de 2009

Adiamento da conferência quadripartida foi duro golpe

Notícias Lusófonas

líder da Fretilin, o maior partido no Parlamento Nacional de Díli, na oposição, garantiu hoje que o adiamento da conferência quadripartida (Timor-Leste, Portugal, Indonésia e Austrália) do dia 22 “foi um duro golpe contra as pretensões do governo”.

“O governo timorense está desgastado a nível interno e procura uma tábua de salvação: a conferência quadripartida era uma delas, na busca de legitimidade”, declarou à Agência Lusa Mari Alkatiri.
“O adiamento ‘sine die’ da conferência quadripartida foi um duro golpe contra as pretensões do governo da coligação Aliança Maioria Parlamentar (AMP)”, assegurou. Alkatiri considerou que, “por outro lado, não havia razão para a conferência quadripartida”.
“Se o objectivo era encontrar mecanismos de maior coordenação entre os quatro países, pensando que o governo seria capaz de atingir o seu objectivo, então estávamos face a uma ilusão”, explicou.

“Este é um executivo onde cada ministro é um governo autónomo, fora da capacidade de coordenação do primeiro-ministro”, indicou Por seu turno, Xanana Gusmão desdramatizou o cancelamento da conferência quadripartida e a deslocação do primeiro-ministro português, José Sócrates, a Timor-Leste, como se o bom-nome do país estivesse agora posto em causa.

“Acho que perdemos um bocado a ética”, disse À Agência Lusa, à margem de uma conferência de imprensa hoje em Díli. Quanto a cuidar do bom-nome de Timor-Leste, lamentou que Mari Alkatiri, recentemente enviado pelo governo à Guiné-Bissau “numa missão que se destinava a dar palavras de solidariedade” às autoridades locais, tenha antes decidido “fazer política mesquinha” no estrangeiro.

Ainda no que respeita ao imperativo de acautelar o bom-nome de Timor-Leste, lembrou ter sido confrontado na Austrália - quando era Presidente da República - com uma situação delicada relacionada com a compra de material de guerra por um irmão de Mari Alkatiri, então com o monopólio das importações.

“Afirmei estar convencido de que o irmão de Mari Alkatiri teria certamente as melhores intenções do mundo”, concluiu com uma indisfarçável ironia Xanana Gusmão.

segunda-feira, 11 de maio de 2009

O DIA DE MENTIRA EM TIMOR-LESTE


“A conferência de Imprensa de Xanana Gusmão e Emília Pires”

Por: António Guterres

Tudo indica que haverá hoje uma conferência de imprensa do Primeiro-Ministro de Facto (Xanana Gusmão) e a sua Ministra das Finanças (Emília Pires) sobre as acusações de corrupção e nepotismo no Governo AMP.

O povo dificilmente assistirá a um discurso honesto e a uma informação exacta. Falo disso porque o governo tem revelado uma atitude apática no combate à corrupção e nepotismo. Os respectivos ministros em causa têm rejeitado comparecer no Parlamento Nacional para prestar explicações. Por isso, considero esta conferência de imprensa como uma mensagem de costume do Xanana Gusmão.

Culpar os Deputados do Parlamento Nacional, encobrir as provas e afastar a atenção das populações com a mensagem de costume são pontos essenciais que vão marcar a conferência de imprensa de Xanana Gusmão e Emília Pires. Mas atenção, as denúncias foram feitas não só pela Fretilin e pelos jornais nacionais e internacionais mas também pelo próprio segundo vice primeiro-ministro (Engº. Mário Carrascalão). Nesse sentido, vamos esperar para ver e ouvir.

O tempo passa, o povo acompanha. A conjuntura política e socio-económica em que o país se encontra acordou o povo. O governo pode convencer as pessoas com dólares para se manter no poder, mas as pessoas mudam. Quem dirige o país deve saber disso.

Eu pessoalmente reconheço que Xanana Gusmão é um héroi nacional. É incontestável. Também devo admitir que Xanana Gusmão conquistou as pessoas erradas para servir o país. Em consequência disso, assiste-se a um governo com porta sem saída. A conquista do poder pareceu muito fácil mas também depressa se perde. É tudo uma questão de tempo.

A conferência de imprensa não mudará a opinião do povo. O país exige um governo com uma convicção política clara, um governo capaz de responder às necessidades do povo.

O líder da Fretilin, Dr. Mari Alkatiri


JHM - Lusa

Díli, 11 Mai (Lusa) - O líder da Fretilin, Mari Alkatiri, o partido com maior representação parlamentar, na oposição à coligação governamental, garantiu hoje que o Ministério das Finanças está no centro dos escândalos de corrupção em Timor-Leste.

"Quando o Ministério da Finanças se constipa, todos os outros ficam doentes", ironizou, em declarações à Agência Lusa na sala da bancada parlamentar da Fretilin."

Os outros - acrescentou - são sobretudo os da Justiça (Lúcia Lobato), Infra-estruturas (Pedro Lay da Silva) e Turismo, Comércio e Indústria (Gil da Costa Alves)".

Estão igualmente debaixo de fogo da Fretilin os ministérios da Educação e Cultura (João Câncio de Freitas), Saúde (Nelson Martins) e Negócios Estrangeiros (Zacarias da Costa).

Ao todo, são sete de duas dezenas de ministérios, ou seja, um terço. O parlamento, que às segundas e terças-feiras tem as suas sessões plenárias, voltou hoje à tarde a estar paralisado por falta de quórum devido à ausência premeditada dos deputados da Fretilin.

"E ainda nem descarregámos um terço daquilo que temos", garantiu Alkatiri.
O deputado José Fernandes, da Comissão Parlamentar da Agricultura, Pescas, Florestas, Recursos Naturais e Ambiente, adiantou que a Fretilin exige ao novo vice-ministro Mário Viegas Carrascalão "o apuramento da verdade" sobre o mega escândalo de corrupção.

O que está em causa no Ministério das Finanças (Emília Pires) são salários considerados milionários de assessores internacionais, pagos com fundos do Banco Mundial e da própria União Europeia, nomeadamente a "amigos da ministra" - disse o deputado - de "quando ela viveu na Austrália".

José Fernandes, indignado, afirmou haver assessores internacionais naquele ministério, "com habilitações limitadas", a ganharem de 11.000 dólares/mês (8.000 euros) a 49.000 dólares/mês (36.000 euros)."A ministra - Emília Pires - recorre a estes assessores por secundarem incondicionalmente as suas políticas", lamentou o deputado.

No Ministério da Justiça, a Fretilin exige a demissão da titular, Lúcia Lobato, "com demasiadas nuvens em cima", em palavras de José Fernandes.

"O problema fundamental está nas terras e propriedades do Estado concedidas para fins comerciais em pleno centro de Díli", explicou, denunciando também "negociatas com fardas e equipamentos para os guardas prisionais com uma empresa indonésia, através do marido".

No Ministério da Infra-estruturas, o deputado da Fretilin Inácio Moreira, engenheiro de máquinas de formação, queixou-se à Lusa de "não haver nenhum plano estratégico" e, daí, os "muitos problemas".

"Em 2008 foram atribuídos 400.000 dólares (295.000 euros) para estudos sobre a viabilidade de estradas no território e a verba desapareceu", recordou.

"O Orçamento de Estado de 2008 contemplava dois milhões de dólares (1,4 milhões de euros) para a reparação de estradas, este ano 1,5 milhões de dólares (1,1 milhões de euros) para reabilitação e manutenção, mas não aconteceu nada", acrescentou.

"A maioria das obras é atribuída por adjudicação directa - sem concurso público - e não há inspecções estatais para verificar o andamento dos trabalhos", lembrou.

José Teixeira deu uma achega: "As obras públicas são adjudicadas com carácter de emergência e essa é a desculpa", ironizou.

O Fundo do Petróleo financia em 80 por cento o Orçamento de Estado, que em 2008 destinou 375.000 dólares (276.000 euros) e este ano 200.000 dólares (147.000 euros) para estradas em cada um dos 13 distritos do país, salientou Inácio Moreira, deplorando as vias "intransitáveis", sinal claro da "corrupção generalizada".

No Ministério do Turismo, Comércio e Indústria, a Fretilin fez menção do escândalo com um contrato de 14,7 milhões de dólares (10,8 milhões de euros) para compra de arroz, "entregue a Germano da Silva (CNRT), antigo funcionário de Xanana Gusmão quando era Presidente da República".

No Ministério da Educação estão na berlinda as compras de equipamentos escolares e o programa de merendas, que "redundou numa fantochada porque os camiões não levam a comida às crianças", indicou José Teixeira.

No Ministério da Saúde é a compra de medicamentos e no dos Negócios Estrangeiros a "compra obrigatória dos bilhetes de avião - mais caros - na Agência Megatours, de que o titular Zacarias da Costa era o sócio-gerente", concluiu José Teixeira.

Xanana Gusmão e Emília Pires dão terça-feira de manhã, no Palácio do Governo, uma conferência de imprensa para esclarecer as acusações de corrupção ao governo.

XEFE BANKADA FRETILIN (DR. ANICETO GUTERRES)


DEKLARASAUN POLITIKA
BANKADA FRETILIN

Loron 11, fulan Maiu, tinan 2009

Sr. Presidenti Parlamentu Nasional,
Ilustres deputadus,
Povo Maubere tomak.

Iha semana kotuk bankada FRETILIN foti kestaun salariu bo’ot assesores sira nian, no rekrutamentu assesores “Timor oan inernasional sira” iha Ministeriu Finansas.

Deklarasaun politika neebe hetan apoiu husi besik bankada hotu, no besik ema hotu neebe koalia mak ezigi katak de facto Ministra Finansas tenke mai parlamentu lalais atu esklarese kestaun salarius bo’ot, duvidas kona ba rekrutamentu no alegasaun neebe mosu bebeik kona ba korrupsaun iha Ministeriu Finansas.

Iha loron 24 Abril 2009, Vise Primieru Ministru de facto Eng. Mario Carrascalao dehan ba jornal Timor Post, katak ministeriu finansias mak iha indikasaun KKN barak liu ministeriu seluk iha governu nee nia laran.

Ba ami, rekrutamentu assesores nee hatudu duni katak indikasaun KKN bele to’o iha nivel a’as liu, to’o ministra rasik, tamba ita hare Ministra Finansas rasik usa projetu harii capasidade banku mundial nian atu hatama nia belun diak barak ba servisu ho salariu bo’ot tebe-tebes.

Ita hotu hare ona katak Timor oan neebe hetan servisu nudar assessor internasional bele simu US$11,000 fula fulan, maibe bele sae makas to’o iha kazu Ministra nia belun ida neebe sai nudar nia assesora ba ligasaun ho parlamentu nasional, neebe simu liu US$16,000 fula fulan, maske nunka sarjana ba buat ida no experiensia nudar ema professional la iha liu. Ita hare mos katak ema kualifikadu liu la hetan fatin. Maske iha concursu duni, ita hare concursu nee nakonu ho duvidas no la seriu.

Tuir ami nia hare, concursu hirak nee tenke hetan investigasaun klean no transparenti husi banku mundial nia prosedimentus internus.

Bankada FRETILIN sei ezigi ofisialmente, nudar representativus demkoratiku Povu Timor-Leste nian, nudar partidu neebe manan eleisaun 2007 nian, ba Banku Mundial atu loke investigasaun klean no transparenti tuir sira nia direitu iha akordu neebe assina ho governu RDTL nian ba projetu ida nee, no ezigi sira fo sai resultadus ba parlamentu nasional no ba publiku.

Ba Banku Mundial bankada FRETILIN hakarak dehan klaramente: Parlamentu Nasional mos orgaun soberania ida no diak liu ita bo’ot sira respeita ami nia knaar nudar representante Povu nian iha estadu ida nee. Bankada FRETILIN desapontadu liu tamba maske assuntu ida nee importante no Timor oan barak mak preokupa, la iha indikasaun ruma katak ministra finansas iha intensaun ruma atu mosu iha uma fukun ida nee atu esklarese assuntus importante ba publiku Timor-Leste nian.

Ba maluk AMP sira neebe apoia Bankada FRETILIN nia deklarasaun politika iha semana kotuk, maluk sira neebe mos ezigi dalan rua katak Ministra Finansas tenke mai iha uma fukun esklarese kestoens hirak neebe mosu, agora mak ita hotu bele hare momos katak tuir Governu ida nee, ita laiha importansia duni. Sei ita importante entaun tamba sa mak sira seidauk mosu ka tamba sa mak sira seidauk fo importansia ruma kona ba kestoens hirak nee. Atitude ida nee baibain ona.

Hanesan ita hare, ministra finansas defende deit salariu bo’ot no nia assesores nudar assesores milagrosos, neebe noa deklara ho fiar bo’ot katak sira kontribui makas liu ema seluk atu hasai kresimentu ekonomiku. Ita sei hare. Bankada FRETILIN agora dadaun prepara dadus neebe hatudu katak maske assesores ho salariu bo’ot reseitas ba estadu la sae ho proporsionalidade. Ita sei hare katak reseitas sae tanba importasaun neebe tama iha Timor-Leste mak barak.
Bankada FRETILIN sei apresenta estudu ida kona ba assesores sira nia efetividade dalan barak mak la iha. Por ezemplu bankada FRETILIN husu, oinsa mak assesora ligasaun parlamentar ba ministra bele hasai kresimentu ekonomiku? Ami seidauk hare assesora ida nee iha uma fukun nee cada plenaria. Ohin iha neebe? La iha. Ligasaun diak tebe-tebes, no tamba nee karik mak ministra la mosu no ita hotu seidauk hatene bainhira mak nia sei mosu iha uma fukun ida nee.

Semana liu ba, iha loron 7 Maiu, Bancada FRETILIN hakerek ba Prokuradora jeral Republika nian, Sra. Dra. Ana Pessoa, husu Ministeriu Publiku investiga deklarasoens neebe mosu husi Sr. Graham Daniel, Assessor Internasional, Ministeriu Finansas, Governu RDTL iha jornal “The Weekend Australian”, loron 25 Abril 2009 katak “ema korruptu bo’ot sira” mak halo vingansa ba nia bainhira foti kestaun iha uma fukun kona ba nia.

Iha artigu ida nee, neebe kestiona makas valor ba Timor-Leste kona ba salariu bo’ot tebe-tebes neebe assessor internasional sira simu atu halau sira nia knaar iha Ministeriu Finansas, hetan mos entrevista ho Sr. Graham Daniels, nudar assessor ida neebe mos simu vensimentu bo’ot. Artigu nee refere mos ba Governu nia deklarasaun katak partidu opozisaun balun mak hamoi Sr. Graham Daniel iha Parlamentu. Ida nee implika fali katak FRETILIN mak halo perseguisaun ka vingansa ruma ba Sr. ida nee.

FRETILIN rejeita totalmente implikasaun ida nee. Bankada FRETILIN hakarak esklarese laos partidu opozisaun mak foti Senhor ida nee nia naran molok 25 Abril 2009, maibe Deputadu PD ida mak foti Senhor nee nia naran. Se hamoi nia laos opozisaun mak hamoi. Maibe, Bancada FRETILIN preokupa liu ba deklarasaun ida husi Sr.Daniel neebe hakerek iha artigu nee, neebe nia dehan katak: “ ‘Ida nee vendetta (vingansa) contra hau husi ema korruptu bo’ot sira’, nia dehan. Nia lakoi fo sai se’e mak iha buat nee nia kotuk.”

Bankada FRETILIN iha preokupasaun katak Sr. Daniel iha duni informasaun importante tebe-tebes kona ba KKN, maibe neebe ita hotu lahatene se nia fo sai ona no sei iha investigasaun ruma iha porsesu nia laran ona. Ita la hatene sei nia informa ona ka lae ba nia xefe ministra finansas kona ba “ema korruptu bo’ot sira nee”. Maibe buat ida mak klaru, ita hotu seidauk rona katak nia ministra finansas loke investigasaun ruma kona ba nia alegasaun kona ba ema korruptu sira nee.

Tamba nee mak bancada FRETILIN hakerek ba PJR, husu atu buka informasaun husi Senhor ida nee. Bancada FRETILIN la hatene sei investigasaun ruma hahu ona kona ba‘ema korruptu bo’ot sira’ neebe Sr. Daniel refere, maibe hakarak ‘ema korruptu bo’ot sira’ neebe nia refere hetan investigasaun no prosesu sei iha duni indikasoens hahalok krime ruma.Tuir bankada FRETILIN nia hanoin, importante atu foti deklarasaun sasin formalmente husi Senhor ida nee tamba nia kontratu bele remata no nia fila ba nia rain no provas importante kona ba KKN bele lakon mos.

Tuir bankada FRETILIN nia investigasaun, assesores internasionais barak mak iha konesimentu kona ba potensia KKN iha ministeriu balun,maibe sira la iha dalan atu bele informa sem hetan prejuizu bo’ot.Tamba dalan barak, Ministru ka Ministra mak desidi sei assesores nia kontratu bele renova ka lae. Sei sira foti kestaun neebe la diak ba membru governu ruma enatun nia kontratu bele hakotu kedas. Ita hare deit ba tentativas neebe Governu nia elementus halo iha Konselhu Superior Majistratura nian kontra juiz ida neebe halo desizaun kontra governu, neebe ikus liu Tirbunal dehan viola lei neebe vigora.Iha parlamentu nasional mos assesores neebe fo opiniaun sala mos hetan sira nia kontratu hakotu kedas.

Bankada FRETILIN hakarak fo koragem ba assesores sira neebe independenti no professional, ita bo’ot sira lalika tauk buat ruma bainhira halo keixa ofisial ba ministeriu publiku ka mai parlamentu nasional. Sei la iha prejuizu ida ba ita bo’ot sira tamba ita bo’ot sira luta hasoru KKN iha rain ida nee. Maibe ami mos avisa ba assesores sira neebe halo deit tuir ministru,ministra, vise ministru ka secretariu estadu nia hakarak: ita bo’ot sira sei la hetan immunidade bainhira envolve iha KKN ka buka taka KKN ruma. Nee ami garante ba ita bo’ot sira.

Sr. Presidenti, bankada FRETILIN liu deklarasaun politika ida nee dalan ida tan halo rekerimentu ofisial ba:
1. Lista assesores nasionais no internasionais iha Ministeriu Finansas;
2. Kopia sira nia kontratu hotu;
3. Kopia dokumentus kona ba sira nia rekrutamentu;
4. Detalhas kona ba osan hirak mak sira simu fula fulan;
5. Ministra Finansas de facto tenke mai iha uma fukun esklarese assuntus barak neebe mosu iha nee kona ba lalaok no hahalok iha nia ministeriu.

Sr. Presidenti, kestaun ida nee laos foun. Governu nia komportamentu kona kestaun hatudu momos katak governo ida nee la iha respeitu ba deputadus nudar representante Povu Timor-Leste nian, no nunee la iha respeitu ba Povu Timor-Leste.

Obrigadu wain.
Xefe Bankada FRETILIN

(Ba informasaun seluk dere ba Sr. Aniceto Guterres 723 8569)

sexta-feira, 8 de maio de 2009

Encontro com o Secretario Geral da FRETILIN


No dia 3 de Maio de 2009 realizou-se um encontro no Hotel Tivoli em Lisboa, dirigido pelo Secretário-geral da FRETILIN, Dr. Mari Alkatiri, onde estiveram presentes alguns dos militantes da FRETILIN em Lisboa.
Foi uma honra e um privilégio para F.A.F.C (Fórum Académico de FRETILIN em Coimbra) ter sido convidado e fez-se representar pelo seu Coordenador Geral, António Monteiro.
Durante o encontro o camarada Mari Alkatiri deu a conhecer aos militantes e representantes as condições vividas em Timor Leste até a presente data, entre as quais, a economia, o poder, a corrupção, a segurança e infra-estrutura.
Na economia, referiu-se ao fundo gerado pelo petróleo, dizendo que o dinheiro gasto no desenvolvimento do país vem do petróleo e não do Banco Mundial, e que este Governo utilizou e continua a utilizar este dinheiro como se fosse dinheiro do Saco Azul, onde sai mas não se sabe para onde vai. “O petróleo é esgotável por isso devemos tratar o dinheiro do petróleo de uma maneira esgotável. O petróleo acabará um dia mas as gerações de Timor nunca acabarão, o dinheiro não é só para este Governo”disse Camarada Mari.
Quanto ao Poder, em 2006 e 2007, Xanana era apenas “um cabide” onde os seus apoiantes se penduravam mas agora já ninguém sabe quem se pendura em quem, porque todos querem estar no poder e todos querem o dinheiro do petróleo.
Em relação à corrupção, “Xanana não é Corrupto”, disse Camarada Mari, “quem é corrupto são os seus apoiantes e quem está na sua equipa”, frisou.
Sobre as infra-estruturas, Xanana, na sua campanha legislativa prometeu construir novas estradas e reabilitar todas as infra-estruturas já existentes, mas que até a data, “nem os buracos das estradas sabem tapar”, referiu o camarada Mari.
Uma outra questão que ele referiu foi a segurança. “Em Timor não há violência graças a FRETILIN”, disse ele. Quanto a duração deste Governo, não vai durar mais que dois anos e que no futuro, quer seja pela eleição antecipada ou pela eleição após o fim do mandato do Governo actual, “a FRETILIN ganhará com maioria absoluta, isso não tenho dúvidas”, “O que precisamos agora é preparar-nos bem porque a situação actual é bem diferente da situação da nossa primeira governação, porque este Governo está a incutir ao povo um vício pelo dinheiro que não existia enquanto a FRETILIN esteve no poder. Eles começaram a governar já com muito dinheiro, que nós não tínhamos na altura, mas eles não tem noção de economia, não investem no trabalho, na produção agrícola nem no incentivo a população, com criação de postos de trabalho, estando eles apenas a investir na preguiça, em distribuir dinheiro ao povo, não contribuindo assim para o desenvolvimento do país, uma vez que esse dinheiro não é investido, “é um ciclo vicioso que temos que enfrentar no futuro”, frisou ele.
Na secção de perguntas e respostas, o Coordenador Geral do F.A.F.C, António Monteiro começou a sua intervenção com uma saudação para a mesa e para Camarada Mari Alkatiri. ”Estamos todos de parabéns mas os meus parabéns vão principalmente para o Secretário-geral da FRETILIN, camarada Mari, isso porque apesar de sermos um partido de oposição, apesar de não atribuirmos legitimidade a este Governo, o camarada Mari foi escolhido pelo Presidente de RDTL como representante especial de Estado Timor para a Missão de Paz de CPLP à Guiné-Bissau, querendo isto dizer que, o governo actual não tem capacidade nem competência para governar este país como nós temos agora”, disse o Coordenador Geral do F.A.F.C, António Monteiro. Para concluir a sua intervenção, António Monteiro, questionou sobre a vinda do camarada Mari, se foi um acto de confiança e qual foi a reacção do Governo actual. Camarada Mari respondeu que a ideia de um enviado especial à Guiné-Bissau foi do Primeiro-ministro Xanana Gusmão e que foi aprovado pelo Conselho de Ministros e pelo Parlamento Nacional.
Falou-se em algumas notícias publicadas nos blogues que diziam que“ Bispo Ximenes Belo seria o homem certo para assumir esse papel”. Em resposta a, “porque é que o Presidente me escolheu e não o Sr. Bispo”, o camarada Mari referiu que existem muitas críticas destrutivas sobre este assunto mas uma coisa é clara, não há ninguém mais competente, sólido e com mais experiencia que a FRETILIN, talvez seja esse o motivo pelo qual foi escolhido uma pessoa da FRETILIN. Quanto a posição da Igreja, camarada Mari referiu que “quando a FRETILIN esteve no governo, mal toquei no assunto da disciplina da Religião e Moral Católica passar a ser uma disciplina opcional e não obrigatória no sistema de ensino, a Igreja organizou uma grande manifestação contra essa ideia, convencendo milhares de pessoas a deslocarem se a capital, Díli, com imagens religiosas. Mas o que vemos é que, com este Governo, a Igreja até a data nada falou e nada fez sobre atentado de 11 de Fevereiro contra o Presidente da RDTL, Ramos Horta, sobre a legalização do aborto e a violência doméstica contra as mulheres. Onde está a voz da Igreja? “Se a FRETILIN estivesse no Governo a igreja já teria dito e feito qualquer coisa contra nós…sublinhou camarada Mari.
O encontro terminou com uma mensagem do Camarada Mari aos jovens da FRETILIN que pretendem participar no processo de reajustamento que esta em andamento neste momento. Para ser militante é preciso conhecer os critérios deste papel, ser militante é um acto voluntario absoluto. “Vocês jovens, têm que se preparar porque o futuro de Timor vos pertence”, disse Secretário-geral da FRETILIN Dr.Mari Alkatiri


F.A.F.C

quinta-feira, 7 de maio de 2009

FRETILIN husu PGR buka provas husi assesor internasional

FRENTE REVOLUCIONÁRIO DO TIMOR-LESTE INDEPENDENTE
BANCADA PARLAMENTAR
Kommunikadu ba Imprensa
Dili, loron 7 Maiu 2009

FRETILIN haruka pedidu Investigasaun deklarasoens KKN iha Ministeriu Finansas

Bancada FRETILIN hakerek ba Prokuradora jeral Republika nian, Sra. Dra. Ana Pessoa, husu Ministeriu Publiku investiga deklarasoens neebe mosu husi Sr. Graham Daniel, Assessor Internasional, Ministeriu Finansas, Governu RDTL iha jornal “The Weekend Australian”, loron 25 Abril 2009 katak “ema korruptu bo’ot sira” mak halo perseguisaun ba nia bainhira foti kestaun iha uma fukun kona ba nia.

Kestaun nee Xefe bancada FRETILIN iha Parlamentu nasional, Aniceto Guterres mak foti iha entrevista ho jornalista sira ohin iha uma fukun, katak iha loron 25 Abril 2009, Jornal Australianu, “The Australian”, publika artigu ida ho titulu “Timor oan halau husu esmola enkuantu assesores husi liur raut tomak”.

“Iha arigu nee, neebe kestiona makas valor ba Timor-Leste kona ba salariu bo’ot tebetebes neebe assessor internasional sira simu atu halau sira nia knaar iha Ministeriu Finansas, hetan mos entreveista ho Sr. Graham Daniels, tamba nia mos assessor ida neebe simu vensimentu bo’ot.”

“Iha artigu nee refere ba Governu nia deklarasaun katak partidu opozisaun balun hamoi Sr. Graham Daniel iha Parlamentu. Partidu opozisaun ida nunka foti Senhor ida nee nia naran molok 25 Abril 2009, no hakarak esklarese katak Deputadu PD ida mak foti Senhor nee nia naran no hamoi nia,” Aniceto temik.

Nia aumenta bancada FRETILIN preokupa liu ba deklarasaun ida husi Sr. Daniel neebe hakerek iha arigu nee, neebe nia dehan katak: “ ‘Ida nee vendetta contra hau husi ema korruptu bo’ot sira’, nia dehan. Nia lakoi fo sai se’e mak iha buat nee nia kotuk.”

Aniceto dehan katak tamba preokupasaun katak Sr. Daniel iha duni informasaun, maibe la hatene se nia fo sai ona no sei iha investigasaun ruma iha porsesu nia laran ona mak bancada hakerek ba PJR, hanesan tuir mai:

“Bancada FRETILIN, nudar bancada bo’ot liu no rekonesidu liu nudar opozisaun, preokupa katak alegasaun ida nee bele infere katak FRETILIN mak buka taka ema korruptu nia hahalok ho ‘vendetta’ ida neebe nia deklara. Bancada FRETILIN hakarak deit mak halo nia fiskalizasaun no luta kontra KKN.

Bancada FRETILIN preokupa katak Senhor nee iha duni informasaun kona ba ema korruptu iha Ministeriu Finansas ka fatin seluk, tamba nia deklara hanesan nee duni, ‘maibe nia lakoi fo sai se mak iha buat nee nia kotuk.’

Tamba nee, bancada FRETILIN, hakerek surat ida nee mai ita bo’ot atu investiga husi Senhor Daniel, se mak ‘ema korruptu bo’ot sira’ nee. Bancada FRETILIN la iha konesimentu kona ba se mak nee, maibe hanoin katak Sr. Daniel nia konesimentu nee importante atu loke lia los kona ba KKN iha Ministeriu Finansas ka neebe neebe deit.”

Aniceto dehan mos katak “Bancada FRETILIN la hatene sei investigasaun ruma hahu ona kona ba ‘ema korruptu bo’ot sira’ neebe Sr. Daniel refere, maibe hakarak ‘ema korruptu bo’ot sira’ neebe nia refere hetan investigasaun no prosesu sei iha duni indikasoens hahalok krime ruma.”

Kontaktus ba informasaun adisional: +670 728 7080 ho email: fretilin.media@gmail.com

Cresce a pressão sobre a Ministra das Finanças acerca do escândolo dos salários


FRENTE REVOLUCIONÁRIO DO TIMOR-LESTE INDEPENDENTE - FRETILIN
MEDIA RELEASE - Dili, 6 de Maio 2009

Os comentários do novo vice-primeiro-ministro, Mário Carrascalão, dão mais peso ao apelo da FRETILIN para a Ministra das Finanças, Emília Pires, comparecer no Parlamento para responder às acusações de corrupção e nepotismo no seu ministério, disse hoje o deputado e vice-presidente da FRETILIN, Arsénio Bano.

O vice-primeiro-ministro, Carrascalão, que está a investigar a corrupção no seio do governo, disse ao Timor Post, ”as indicações actuais são de que a maior corrupção está no Ministério das Finanças.” (Edição de 24 de Abril de 2009).

Outro jornal de Díli, o Tempo Semanal (27.4.09) e o jornal “Weekend Australia” (25.4.09) detalharam os extraordinários salários elevados recebidos pelos assessores “ internacionais” da ministra. As reportagens também levantaram dúvidas acerca da integridade e transparência dos processos de recrutamento dos consultores, incluindo antigos amigos da Ministra da Justiça dos tempos em que esta viveu na Austrália.

Arsénio Bano disse que a preocupação com as irregularidades no Ministério das Finanças é tão generalizada que os deputados da aliança do governo estão a exigir respostas no parlamento.

“Todos os dias, nos últimos dois meses, tem havido criticas à má administração de Gusmão, da má gestão das finanças públicas e dos gastos públicos por parte dos deputados que visitam partes remotas do pais, para inspeccionar projectos governamentais e serviços prestados pelo governo,” disse Bano.

“Tudo isto depois das grandes “reformas”, que o ministro fez, após a perseguição politica a alguns funcionários públicos competentes, em 2007, depois de centralizar todo o poder e responsabilidade nos seus, excessivamente pagos, consultores internacionais e a exclusão e marginalização de competentes funcionários e directores,” disse Bano.

“A Ministra e alguns funcionários do Banco Mundial estão contentes em fechar os seus ouvidos às más noticias e cantar em voz alta de que tudo está bem, eles dizem que as estatísticas da execução orçamental são fantásticas e que o dinheiro está a fluir. O facto de que a maioria está a ser desperdiçada e mal gerida não representa nenhum problema para eles.”

“Não há crescimento no sector produtivo, apenas o triste efeito dos nossos dólares do petróleo inundarem o mercado. Todas as despesas em Dili são programas de embelezamento cosmético, mas muito pouco tem sido feito no desenvolvimento humano.”

A água ainda é escassa na maior parte de Dili e nas comunidades das zonas rurais o abastecimento piorou. O programa de refeições escolares é um desastre. O programa de emergência das estradas está a ser usado como um meio de entregar os projectos para os “políticos” amigos, enquanto a situação das estradas rurais piora.

“O parlamento de Timor Leste está a ficar sem assistência por parte dos tão chamados parceiros de desenvolvimento, nos nossos esforços para defender o papel constitucional do parlamento e do Estado de Direito. Tudo que temos são banalidades sobre o sucesso das suas capacidades de construção de projectos que não têm nenhuma relação com a realidade.”

Para mais informações contacte Arsénio Bano: +61 417 883 114 ou:
e-mail fretilin.media@gmail.com
Tradução de ZIZI TIMOR OAN

terça-feira, 5 de maio de 2009

Deklarasaun Politika Bancada FRETILIN


Husi: Deputado Fretilin
Inácio F. Moreira

Dili, 05 - 05 - 2009
Nai Presidente Parlamento Nacional em exercicio
Ex.Cias

Deputado sira hanesan membro Parlamento nacional no representante Povo nia, iha dever hodi haburas, no hamentin uma fukun ne’e nia knaar,hodi tatoli Povu nia preocupação ba Governo, no sai Povu nia lian, Povu nia isin, no materializa povo nia mehi hodi haburas no hametin ita nia independência.

Hau nudar Deputado hussi bancada FRETILIN iha knaar no iha competência tomak atu tatoli Povu nia lian no hussu ba Governo, tuir art. 9°, alinea h, no artigos 137° e 138° Rejimento uma fukunniarasik. Hau halo requerimento ida ne’e hau hakarak hussu ba Governo atu bele hatan resposta ho escrito tuir Konstituição da República artigo 101°no. 2 e artigo 107°. Atu nune’e ita hotu bele hakruk ka halo tuir lei nebe iha.

Declaração Politica

►Politica Governo ida ne’e declara katak tinan ida ne’e “Tinan deInfrastrutura”maibe ami hakarak hattete katak: Governo ida ne’e laiha capacidade halo Plano Estratégico ba areas Infrastruturas.

Tamba tinan ida ne’e duni aloka osan ba Infastrutura hamutuk 205 334Milhoes iha capital desenvolvimento. Pelo contrario osan nebe aloka ba iha Bens e Servisus boot liu fali Capital Desenvolvimento.

Osan hirak ne’e hakarak atu halo saída deit? Ex.: Osan 87 milhoes nebe aloka atu halo construcao centra leléctrica, linhas de transmisaun no fiders/Swithyeard.Tamba saída mak osan hirak ne’e tau hamutuk deit iha item ida? Ba hahalok hanesan ne’e ami hakarak hatete, laiha capacidade halo plano, iha deit intensaun nebe ladiak tamba iha duni interesse ruma iha laran.

Halo Declarasaun ba tinan de infrastrutura maibe realidade la acontece. Hanesan maluk deputados barak mak questiona kona ba Estradas, Edificoes, Irrigacoes no seluk-seluk tan nebe Governo ida ne’e halo hatudo mos mos katak laiha duni kapacidade halo Plano ida nebe diak no los,atu bele halo Desenvolvomento ida nebe diak ba Rai ida ne’e.

Estradas nebe idetinficado kualidade ladiak no osan gasta hotu ona e balu la halo mak hanesan tuir mai:
1. Estradas balu nebe hadiah iha Díli laran.
2. Esrada nebe hadia iha Suai Vila.
3. Estrada foun nebe halo iha Lolotoe Suai
4. Estrada nebe hadiah hussi Bobonaro ban to’o Zumalai.
5. Estrada nebe hadia hussi Viqueque Vila e Viqueque- UatuLari.
6. Estradas nebe hadia hussi Aituto – Same.
7. Estrada nebe hadia hussi Uatucarbau – baguia
8. Estradas nebe hadiah hussi laga - baguia.
9. Seluk tan nebe ami seidauk hare hotu.

Pontes:
1. Ponte tolu nebe halo hussi betano – natarbora la tuir desenho halo tuir fali companhia nia gosto.Tamba realidade hatudo katak postes balu nebe hari lamentin, horas ne’e mono hotu tiha ona.Ponte Karau Ulun servisu la lao tamba Consultan la servisu hamutuk ho contratror.

Ponte Bemos hahu halo tiha ona maibe to’o horas ne’e dadauk foin mak atinge 7 %. Normalizasaun mota:
1. Mota Maliana nia ida halo normalizasaun la tuir desenho, piur liu la halo tuir espesificasaun nebe iha la tuir satandarizasaun.
2. Projecto normalizasaun mota Clere Weberek hada deit fatuk iha motalaran projecto seidauk hahu.Tamba saída mak estradas sira nebe rehabilita tiha ona liu deit semanaka fulan balu deit, estradas hirak ne’e at fila fali deit?Tamba saída mak gorveno ne’e ukun, estradas sira ne’e kuak barak liutan deit?Tamba saída mak governo ida ne’e takakuak estradas nia mos lahatene?

Nai Preseidente no maluk deputados sira hotu
Fontes korupcsun nebe boot no labele ona combate liu liu ba iha projectos Infrastrutura nia maka:
1. Contratos nebe halo ho Single Sources.
2. Fundos de Emergências nebe Ministério Infrastrutura usa laiha Justificasaun no laihaTransparencia.
3. Transferências verbas orçamento hussi Pos ida ba pos seluk nebe lahalo Justificasaun.

Ami hodi bi’it hatete lia hirane’e iha leten tamba Projectos nebe halo tiha ona no mos balu sei halo hela ninia qualidade ladiak.
Atu hatete los los qualidades hirak ne’e ladiak tamba:
1. Laiha no halo controlo no supervisaun ho diak.
2. Difícil halo sansaun ruma tamba iha interesse.
3. Projectos hirak ne’e halo hussi, aman sarini,oan sarani, alin ka maun ruma.

Maluk deputados sira hanesan ita boot sira mos hatene povo tomak mos hatene katak orçamento nebe aloka atu hadiah ka halo estradas rurais hussi ano fiscal 2008 nia hetan resultado nebe ladiak. hanesan distintos deputados balu koalia iha plenária ne’e.

Iha tinan 2008 verba nebe aloka atu hadiah estradas rurais hamutuk $ 275 000, ba cada distrito. Ami hakarak hatete katak hussi duni iha tempo neba ami sempre hakilar e hatete bebeibeik katak osan siran e’e gasta arbiru deit.

Tambalaiha plano ida nebe claro. Osan hirak ne’e gasta tuir fali idak idak nia gosto.Piur liu osan nebe aloka tan atu rehabilita estradas rurais iha ano civil 2009 hasae tan ba $ 375 000. Maluk sira hau hanoin iha intensaun ruma nebe la diak karik.

Los duni hanesan ita hotu hatene katak estradas rurais balun nebe amihare no ba fiscalisa iha Balibo/Bobonaro, Same, Suai no Quelicai/Baucau resultado la diak piur liu tan estradas hirak ne’e halo at liu tan deit, tamba nahe fali rai isin deit e piur liu estradas hirak ne’e nia valeta kehe tuir fali gosto, la tuii Standard, tamba balu kehe tiha hela deit, balu kehe liu deit e baluk hussik hela deit hanesan ne’e.

Hahalok seluk mak acontece ba estradas hirak ne’e balu la halo maibe osan gasta hotu ona.Tamba saída mak ministerio ida ne’e halo an fali hanesan contrator ba halo fali projectos de rehabilitasaun ba estradas rurais? Governo ka Ministério rasik mak toma iniciativa ba halo estradas hirak ne’e, maibe tamba saída mak qualidade ne’e ladiak?Hau hanoin hahalok hanesan ne’e Crime precisa duni halo investigasaun.

Orsamento geral 2008 nebe aloka iha Ministério Infrastrutura iha capital Desenvolvimento hamutuk $ 66 063 000 Milhoes. Relatório execusaun to’o quarto trimestre, ministério ne’e executa tiha ona 77,7%. Noticias journal loron hirak liu ba Sr. Xanana Gusmão hatete katak tinan ida ne’e laiha Orçamento Rectificativo tamba dehan execusaun to’o deit 60%.

Ne’e hatudo mos mos incapacidade Governo ida ne’e nia. Piur liu tan Tempo ne’e sempre lao ba oin, iha 2008 Governo ida ne’e aloka $ 30 Mihloes e tinan ida ne’e 2009 aloka deit 18 milhoes estradas.Tamba saída mak tinan 2008 osan hadiah estradas boot liu liu deit tinan ida estradas hirak ne’e at fali hotu ona?Ho percentagem ne’e hatudo momos katak iha ministério ne’e iha duni indicasaun korupsaun tamba resultado la hatudo lolos ho execusaun orsamento nebe iha.

Noticia TVTL hodi kalan,hau nia colega Secretario estado de facto hatete katak:
Difícil tebe-tebes atu atende preocupasaun populasaun nia ba halo estradas sira ne’e tamba dehan orçamento mak la to’o. Nia hatete liutan katak precisa aloka osan iha fundo ida atu bele responde necessidade hirak ne’e.

Hau iha duvida boot ba hanoin ida hanesan ne’e. Hau hanoin Lei orsamento ne’e claro. Lalika hanoin cria tan fundo ida,ka fundo secreto ruma para depois gastos sira ne’e hakarak gasta tuir fali nia gosto.Keta halo iha hanoin ruma nebe ladiak ba fundo ne’e karik?

Hau hanoin tenke halo Plano estratégico ida nebe diak no sustentável,no mos halo plano estratégico ho projesaun ba período ruma nebe ita hakarak. Susar tetebes bahinra ita halo buat ruma ho emosional, piur liu hakarak halo buat hotu hotu hanesan mehi.

Maluk deputados sira hau hanoin ba buat saída deit mak ita hakarak halo, diak liu halo buat hotu tuir dalan nebe los katak:
1. Halo plano ho ninia estudos nebe diak e los
2. Implementa no executa plano ne’e tuir dalan nebe los.
3. Halo ho responsabilidade
4. Tenke iha Akuntabilidade.

Lia hirak ne’e hanesan ami nia hanoin deit, maibe ami hakarak hatete katak hahalok Ministério Infrastrutura governo AMP ida ne’e labele cura ona, tamba halo buat hotu hotu quase laiha resultado ida nebe diak.

Resultado nebe ladiak, liu liu preocupasaun ita nia povo nia representantes maka:
1. Área eletricidade to’o oin loron la resolve buat ida. Laiha plano ida nebe claro ba área ne’e.
2. Área Obras Publicas piur liu tan tamba taka estradas nia kuak deit mos la hatene.
3. Laiha plano ida nebe claro ba Be mos iha rai laran.
4. E seluk seluk tan nebe la bele halo e laiha duni kapacidade atu halo to’o ohin loron.

Tamba ne’e Ministério ida ne’e precisa duni mai iha uma Fukun ne’e para bele hatan preocupacoes hirak ne’e no to’o ona tempo para bele halo duni Inquérito Parlamentar ida.
Ba ita boot sira nia atensaun hau hato’o Obrigado barak.

segunda-feira, 4 de maio de 2009

DEKLARASAUN POLITIKA


BANCADA PARLAMENTAR DA FRETILIN
4 Maio, 2009

Sr. Presidenti Parlamento Nasional,
Illustres Deputadus.

Iha semana kotuk polemica bo’ot mosu iha media nasional nointernasional, maibe ida nee polemica ida neebe ba Bankada FRETILINmosu kleur ona.

Iha loron 24 April 2009, Jornal Tempo Semanal publika iha sira nia website dokumentus balun kona ba osan bo’ot tetebes neebe assesores“internasionais” simu atu mai servisu iha ministeriu finansas governu RDTL nian, neebe tutela husi Sra. Emilia Pires.

Dokumentus hirak neeba mak bankada FRETILIN ezigi husi governu, desde Junhu 2008 bainhira Bankada FRETILIN hatama rekerimentu iha Uma Fukun nee tuir regimentu haruka. Rekerimentuneebe tama iha meza Uma Fukun nee nian, ezigi detalahas kona ba kontratus ba assessores hotu iha Ministeriu Finansas, tamba bankada FRETILIN no bankada seluk hetan keixas barak husi ema iha ministeriuida neebe dehan katak iha neeba nakonu ho “internasaionais”, liliu“internasionais Timor oan”.

Maske rekerimentu nee, ezigensia durante debate orsamentu geral estadu2009 nian, no dalan barak iha komunikadu imprensa, bankada FRETILINseidauk simu nem liafuan ida husi Governu de facto to’o ohin loron.

Iha loron 15 Abril 2009 bankada FRETILIN hakerek ba Banku Mundial no Ausaid husu kopias dokumentus no detalhas kona ba Banku Mundial niaporjectu neebe selu assesores internasionais iha Ministeriu Finansas.Tuir mai iha reuniaun ida ho nian Deputadu Francisco Branco, Banku Mundial nia representanti iha Timor-Leste dehan katak sira laiha dokumkentus hirak neebe bankada FRETILIN husu, no katak lolos ida neetenke ezigi husi governu RDTL nian neebe iha responsabilidade kona ba implementasaun projectu ida nee.

Projectu nee ho naran Projetu Harii Kapasidade iha Gestaun Finansa Publiku nian ka PFMCBP (iha Ingles: Public Finance Management CapacityBuilding Program).Maibe la kleur depois ami husu, dokumentus mosu iha internet, liu husiTempo Semanal nia website. Dokumentus hirak neeba halo mundu tomak hakfodak.Depois iha loron 25 Abril 2009, jornal seminal Australia nian, “TheWeekend Australian” mos publika artigu ida neeba inklui entrevista hoMinistra Finansas de facto no assesores balun.

Dokumentus hirak neebe mosu ba publiku iha publikasaun hirak nee mosuhusi Ministeriu rasik. (Ami dehan ida nee tamba Banku Mundial hatete klaru ba FRETILIN katak sira la iha dokumentus hirak nee no ami tenke husu ba governu atu hetan hirak nee).

Dokumentus hirak neebe publika halo ita hakfodak no preokupa makas tamba:

1. Primeiru ho salariu bo’ot tebetebes to lalehan neebe ema“internasionais asli” no “Timorenses internasionais” hetan,

2. Segundu, oinsa Ministra rasik hodi abusa projectu ida nee atu foservisu ba belun neebe kualifikasoens la iha no expereinsia laek liu,

3. Terseiru, ho Ministra Finansas de facto nia attitude kona ba assuntu seriu neebe ba ami iha indikasaun KKN makas duni (liliu nepotismu, konkalikon fo atu fo servisu no benefisiu bo’ot ba belun diak),

4. Kuartu, ho attitude Ministra de facto hatudu defende salariu a’astebetebes enkuantu desvaloriza funsionarius Timor oan sira neebeservisu makas desde 2002 iha Ministeriu Finansas no fatin seluk.

Kona ba Salarius Bo’ot to’o lalehan:

Bankada FRETILIN atu tatoli tuir mai detalhus balun neebe halo ema barak hakfodak ho lalaok no hahalok Ministra Finansas de facto nian.Bankada FRETILIN tatoli buat hirak nee ho dadus neebe hetan iha Jornal Tempo Semanal no iha The Weekend Australia deit tamba ida nee deit mak publiku iha ona assesu to’o ohin loron, tamba governu de facto ida nee nega assesu ba dokumentus hirak nee.

Agora mak ita hatene tamba sa mak nia subar dokumentus nee. Tamba Ministra mos hatene katak nia bele moi liu karik. Halo nia tenkeexplika lalaok no hahalok neebe klaramente nakonu ho KKN. Iha tempu ida neebe iha mundu tomak, iha rain hotu, ema hotu kestiona nohatu’un, iha Timor-Leste oin seluk fali, sae sae ba bebeik. Ita iha nee tenke iha kuidadu makas katk ita nia rain la sae ba sae ba bebeik, liliu ba ema neebe assesores deit no laos funsionariu, no ladun kleur sei lao ba deit no kapasidade la passa ba ema ida. Nee mak esperiensia.

Ita hare tuir jornal Tempo nia hakerek hanesan tuir mai:

1. Sidadaun Australiana, John Michael Peachy, asesór ba reforma servisu aprovizionamentu ho totál vensimentu US$215,153.00 ba ninia tempu de servisu tinan ida nia laran hahú husi 27/10/08-27/10/09 maibé iha realidade mosu alegasaun barak ba prosesu tenderizasaun ihaaprovizionamentu sentrál nune'e mós iha parte aprovizionamentu desentralizada ministériu sira seluk. “Governu Austrália, Banku Mundiál ho komunidade internasionál hatene barak kona korrupsaun tanba sira nia konselleiru sira maka fasilita lala'ok ne'e, maibé sira nafatin hanesan de'it. Saida maka ema selu taxa na'in iha Austrália no nasaun sira seluk nia hanoin kona lala'ok laek ne'e?,”Augusto X. DC.Costa ko'alia ho ton husu. Programa PFMCBP ne’e halo knaar importante hodi prevensaun, deskobre no hamate korrupsaun. Buat ne'ebé mosu aparentemente husi alegasaun kona ba korrupsaun ne’e buras ba beibeik no nia númeru la kuran iha Timor-Leste.

2. Rodney Lewis, asesór jurídiku senior, iha kontratu atu servisu loron 414 – atu simu US$ 588,373. Ema nee konesidu hanesan belun Ministra nian husi Sydney Austrália no ho Cônsul Geral iha Sydney, nobo’ot seluk tan iha Timor-Leste.

3. Michael Francino, asesor ba planeamentu no jestaun finansas, iha kontratu atu serbisu loron 260 (loron 60 ne'ebé nia neim presiza helaiha Timor-Leste) – ho vensimentu US$ 589,449. Michael uluk iha tempu UNTAET ninia mós servisu ona iha Dili. Tuir fonte s jornál dehan katakbelun di'ak mós Ministra ninia no iha momentu sira rua ministra halo aprezentasaun ba paper ida hamutuk iha universitáriu ida iha New York.

4. Franses Sekandi, asesór jurídiku senior iha kontratu atu servisu loron 272 – ho saláriu US$ 424,427. Saida mak sira halo iha lutakontra korrupsaun? To’o ohin loron konsultan lubun iha ministériu finansas mak simu ona sira nia saláriu liu millaun ba millaun dollares hodi selu sira nia asesorial folin aas tebe-tebes ne'e.

5. Fo kontratu ho saláriu US$ 24,000 durante serbisu loron 90 ba MariaGlória do Castro Hall nu'udar espesialista ba servisu administrasaun nian, no tuir mai hetan tan kontratu ida nu’udar asesór ba bein s no propriedade ho saláriu US$ 204,986 ba fulan 18.

6. Presidente Partidu Republikana iha Timor Leste João Mariano Saldanha hanesan sidadaun Portugés, hela iha Kalifórnia street, kuluhun, Dili, Timor Leste, daudaun ne'e halo kna'ar hanesan asesór aasliu jestaun ba diretór jerál ministériu Finansas ninian iha fulan sanulu resin rua de'it hetan vensimentu husi Banku Mundiál ho totálUS$ 154,525.00.

Ida nee hakerek itoan deit kona ba rekrutamentu assesores“internasionais”, “internasionais asli” no mos “internasionais Timoroan”. Ami mos kestiona buat hirak neebe Jornal Tempo kestiona.

Maibe ita hare, katak osan bo’ot la kuran KKN iha Ministeiur Finansas.Depois de “reformas” barak, depois de perseguisaun politika barak kontra ema neebe sira identifika nudar FRETILIN nia ema, Ministeiur nee agora ita bele dehan a’at liu. Balun hateten mai ami katak agora dadaun ministeriu nee atu rahun, sentralisadu liu, sentralisadu liu iha ema “internasional” neebe manan salariu bo’ot liu teb-tebes sira nia liman. Depois de osan nee la iha ona halo nusa? Sira hela ka? Sira la hela ona.

Hanesan S.E. Sr. Mario Carrascalao neebe tau matan ba KKN iha governude facto ne nia laran dehan, Ministeiru Finansas mak nakonu liu ho KKN, no sira mos sentralisadu liu. Depois de simu, Ministeriu ida neebe uluk lao ho diak, agora sai a’at liu. Nee mak realidade. Ita hare, grupu ida deit mak kaer hotu, raut osan tomak no Timor oan sira simu deit kritikas no internasional sira mak fo orden ba sira deit.

Ita hare iha entrevista hirak liu ba Ministra Finansas de factodesvaloriza Timor oan sira neebe servisu iha Finansas husi kleur noneebe barak liu mak manan deit 1-5 persentu ema internasional siranian mak simu todan, liliu bainhira Ministra de facto ida nee liu tihaona no fila ba rain liur hanesan nia dehan dalan barak ba ema. Hanesan assesores sira barak mos halo nune’e.

Ministra dehan, bainhira buka justifikasaun, katak bainhira nia tama iha finansas, ministeriu nee rahun no kapasidade la iha. BankadaFRETILIN la simu ida nee, tamba ema oioin iha Ministeriu nia laran hatene katak sira harii sistema finansas no administrasaun neebe lau dadaun no sei lau aban bainrua. Harii sistema assesoria no contabilidade ida neebe entrega ba Ministra de factu fundu mina rai ida neebe hetan osan barak los atu sira bele halo sira nia orsamentu illegal no inkonstitusional hanesan iha tinan 2008. Atu fo kontratuliu US$14 milloens ba maluk sira, no carta creditu ba Ministra balun nia lain. Atu buka halo nakar ho tender hanesan ho tratores dadaun neebe Sr. Mario Carrascalao haruka taka no loke fali tender foun tanba konkalikon ona atu fo ba maluk.

Sra. Ministra de facto dehan katak tamba assesores sira nee mak iha kresimentu ekonomiku to’o 12.3%. Nee mak assesores milagrosos duni, maibe ami la fiar nem simu, tamba laos sira mak halo servisu mesak, se halo duni, iha Timor oan barak los neebe servisu ezekuta orsamentu geral estadu, laos ema itoan liu nee deit. Iha 2000-2001 Timor-Lestemos hetan kresimentu ekonomiku to’o 18% liu, maibe ida nee la sustentavel. Ohin loron hanesan deit.

Ami husu Timor ba oan sira iha Ministeriu, kestiona Senhora Ministrade facto kona ba ida nee, no ezigi valor imi nian. Ezigi mos ministra de facto nee halau nia knaar ho transparensia liu tan, no loke ba parlamentu no ba Povu detalhus barak liu tan kona ba kontratus ba assesores, husi osan doadores sira nian no mos OGE nia osan. Subar saida? Husu ba.

Husu ba liliu tamba sa mak ema ho kualifikasaun akedemiku no esperiensia laek hetan fali servisu ho orsamentu bo’ot tebetebes to’olalehan? Sira manan to’o dalan atus ida liu imi barak. Husu kona baida neebe simu salariu liu US$210,000 ba tinan ida, no ida seluk neebe simu salariu hanesan atu servisu deit tinan ida ho balun, maske siranain rua seidauk remata sira nia estudus universitarius, seidauk sarjana ba buat ida. Hetan fatin tamba sa? Hetan fatin depois de,tuir informasaun iha jornais hirak nee, Ministra nia ema konfiansa makhili, Ministra mak rekomenda ofisialmente ba Banku Mundial ho salariu bo’ot nee, no ikus mae assina sira nia kontratu.

Bankada FRETILIN dehan klaru, tuir ami nia hare Sra Ministra de factomanipula prosesu atu hatama nia belun diak sira. Ministra mak halo buat hotu iha prosesu laran atu fo kontratu. Nee Sra. Ministra defacto indikasaun makas katak iha KKN.Iha entrevista jornal Tempo Semanal, nia desafia ba se se deit, sei iha provas hatudu. Provas mak nee Sra. Ministra de facto.

Bankada FRETILIN no ema barak mos husu, iha prosessu nee tomak Sra.Ministra hakerek ba Banku Mundial deklara katak ita iha konflitu interesse tamba belun diak mak tuir konkursu ba fatin iha ita nia ministeriu, neebe ita deit mak determina se ema nee hetan rekomendasaun ka lae? Se iha deklarasaun konflitu de interesse entaun entrega lae mai ami atu ami labele akuza ita arbiru deit.

Tuir informasaun neebe Jornal Tempo publika iha Jornal no mos ihainternet, MF mak kontrola porsesu tomak. Nia mak responsavel, no foservisu ba belun. Ita bo’ot mak lau kontra prosedimentus Banku Mundial nian rasik, no nia mak taka dalan ba Bankada FRETILIN no Povuatu bele fiskaliza ministeriu nia hahalok no lalaok a’at. Maibe agora labele subar tan, no hanesan deputadu Rui Menezes ezigi iha semana kotuk, tempu to’o ona Ministra mai hatan iha parlamentu.

Bankada FRETILIN sei hatama rekerimentu ida tuir regimentu neebe espesifiku kona ba lalaok rekrutamentu hirak neebe mosu iha media, no neebe ami temi foin dadauk. Pelo menos governu de facto tenke loke dokumentus hotu ba parlamentu no Ministra tenke mai hatan iha Uma Fukun.

Obrigadu wain Sr. Presidenti.

7 ANOS DE VIDA DO PAÍS


Por: António Guterres

Na véspera do 7º aniversário da restauração da independência, o país continua longe das expectativas. Não sei ainda como vão ser comemorados os 7 anos da restauração da independência de Timor-leste. Espero que este 7º aniversário dê lugar a amplo movimento de reflexão crítica e prospectiva.

O futuro exige de nós uma análise crítica do presente, sem esquecer o passado, e a afirmação de uma nova meta acertada para a política timorense.

O nosso passado é constituido por uma geração de coragem. Uma geração que sempre teve e continua a ter ambições de luta para construir um Timor-leste democrático viável. Foi uma geração de sucesso, como é hoje reconhecido nacionalmente.

Os problemas de hoje são muito diferentes dos que enfrentámos há 24 anos. Estávamos noutro patamar de luta. Hoje, o país vive de uma nova crise profunda no plano político, económico e moral, que se traduz numa enorme desorientação de alguns políticos quanto ao caminho a seguir.

O país está a ser governado por uma geração que na sua maioria apoiou a integração de Timor-leste à Indonesia. É um projecto político particularmente arriscado e poderá colocar em causa a própria coligação no poder. Falo disso porque o modelo de desenvolvimento adoptado por este governo é incompatível com a realidade. O povo continua a assistir à actuação de um governo confuso com a sua ideologia.

Reparem bem: até ao momento existem duas actuações dos governantes que poderão vir a chocar-se, visto que a primeira tem um objectivo essencialmente económico, ou seja estar no poder parece ser uma oportunidade para enriquecer. Melhorar o rendimento e assumir-se como meio alternativo de acumulação de riqueza. E a segunda é predominantemente política, de conquista do poder.

O povo timorense sente na pele o aumento das desigualdades sociais, de corrupção e nepotismo e a desgraça do desemprego. Isto cria um clima de revolta e de profundo descontentamento.
O Sr. José Alexandre Gusmão (PM) parece ter percebido a situação. Por conseguinte, nomeou o Engº Mário Carrascalão como segundo vice primeiro-ministro no sentido de este denunciar os casos de corrupção e nepotismo.

Quando os restantes membros do governo de facto espalham dúvidas, especulações e propagandas falsas de que a corrupção e o nepotismo não existem, e pedem provas, aí estão as provas anunciadas pelo Engº Carrascalão. Decidiu revelar ao povo as duas grandes realidades da estrutura política do governo de Gusmão.

Estas foram assumidas pelo próprio Mário Carrascalão (segundo vice primeiro-ministro), ao afirmar que “todos os ministérios têm corrupção e nepotismo”. E disse ainda que “quase todos os ministérios estão no vermelho, ou estão afectados pelo nepotismo (KKN) ”.

A corrupção e o nepotismo são dois casos muito conhecidos na actualidade em Timor-leste. Aumentam progressivamente e conseguem assustar-nos e chocar-nos. Vejam só os recentes acontecimentos, com os relatos que a imprensa timorense vem trazendo, anunciando as práticas de corrupção e nepotismo cometidas pelos Ministérios de Justiça e de Comércio, Indústria e Turismo. É triste mas são realidades do dia-a-dia em Timor-Leste.

Percebe-se que o Sr. Carrascalão está a cumprir a sua parte, levando muito a sério o cargo que lhe foi conferido. Tem actuação exemplar, digna e eficiente na prestação de serviço de combate à corrupção e desvio de dinheiro público. Por cá, continuo a acreditar num bom trabalho do Senhor Carrascalão. Contudo, resta-nos a esperar para ver se o Senhor Gusmão também cumpre a sua parte e assume responsabilidades. Caso contrário, o país irá enfrentar uma redução de capacidade do investimento público e privado. As finanças públicas e os planos de desenvolvimento serão afectados. A cobertura dos serviços sociais enfraquecerá, expandindo-se assim a pobreza.

Não podemos admitir que isto continue. O nosso país é viável e tem todas as condições necessárias ao desenvolvimento e crescimento económico. A situação tem-se agravado desde que AMP assumiu o poder.

É preciso mudar o caminho e definir um novo rumo para Timo-leste. Neste contexto, eu suponho que a Fretilin está bem colocada para responder este desafio. Acredito que o partido estará pronto para assumir a liderança e definir um modelo de desenvolvimento económico e social equilibrado, reduzindo as desigualdades e garantindo a unidade e coesão dos timorenses.