Frente Revolucionária de Timor Leste Independente

DIRECÇÃO FAFC

Coordenador – Geral

Eng. Samuel Freitas

Vice CoordenadorGeral

Alexnadre Pinto

Contactos:

Samuel Freitas (00351-913892252)

e-mail : faf-coimbra@hotmail.com

Residência Universitária de Santiago, bl. 4, 3810-193, Aveiro, Portugal.


quinta-feira, 20 de agosto de 2009

34º ANIVERSÁRIO DAS FALINTIL


PARABÉNS!


VIVA FALINTIL!

FRETILIN


FRENTE REVOLUCIONÁRIA DO TIMOR-LESTE INDEPENDENTE

CONVITE BA MEDIA:

FRETILIN convida media tomak atu ba halo kobertura ba CONFERENCIA DISTRITAL FRETILIN nian iha VIQUEQUE.

Fatin: Viqueque Vila

Loron: Sabado, 22 Agosto 2009

Horas: Tuku 10:00 dadersan

Obrigado wain ba media tomak nia atensaun no kooperasaun.

D.E.P.I.M. FRETILIN

quinta-feira, 13 de agosto de 2009

EAST TIMOR: Tackling Corruption Head On

By Matt Crook

DILI, Aug 13 (IPS) - After a string of corruption allegations were levelled against Xanana Gusmao’s coalition government, a civil society organization in East Timor Thursday launched an anti-corruption campaign it says will help tackle East Timor's endemic corruption head on.

The National Campaign Against Corruption, spearheaded by non-governmental organization Lalenok Ba Ema Hotu (LABEH), will use local radio and community-level meetings to raise awareness of corruption issues in East Timor’s 13 districts, says Christopher Samson, LABEH executive director. The campaign will have a "powerful and positive impact on the government" he says, because "only a fool will steal when the people are watching him".

"We will distribute it to the people so that people can listen to what is happening in their own district to give them the power and awareness that something is happening in the country," he told IPS.

Students, journalists, members of the public and representatives from non-governmental organizations gathered at the LABEH office in the Comoro neighbourhood for the campaign launch and a discussion about corruption.

Samson says that by raising awareness of corruption at the community level, would-be wrongdoers will think twice before breaking the law.

"As soon as the television shows that LABEH has launched a national campaign on anti-corruption… they will say, ‘Oh! Something is happening – everybody knows about this.’ It will make them think just for a while and we will see what steps the government will take," Samson said.

East Timor’s government has come under fire with allegations of corruption, while the opposition FRETILIN party has called for the prime minister and key government ministers to resign or be fired.

On Aug 6, FRETILIN parliamentary leader Aniceto Guterres said Minster of Justice Lucia Lobota and Minister of Finance Emilia Pires must go after a damning report by East Timor’s Ombudsman of Human Rights and Justice (PDHJ) Sebastiao Ximenes alleged the pair had been involved in corrupt dealings.

The justice minister made headlines last year amid allegations she gave inside information to business people vying for justice ministry contracts to build a new wall and supply uniforms at Becora prison.

Dated Jul 2, the ombudsman’s report recommended Gusmao take action against the pair for allegedly failing to adhere to the proper processes of procurement.

Meanwhile, on Aug 7, the government issued a press release accusing the ombudsman of failing to get all the relevant documents related to the contracts and delivering a report "derived from half-baked information".

Government spokesman Ágio Pereira said the government was "bewildered by the slanderous conclusions" of the report. Eusebio da Costa, director of good governance for PDHJ, said the government would be within its rights to reject the report.

"Our competence is just to give recommendations... We can’t go beyond our mandate," he said.

"According to the statute of our office, we have to report with transparency to check if the government is performing its tasks with transparency," he added.

"We took a long time to prepare this report and now some people say that the recommendations are not correct. Well, that’s the right of the government," said da Costa. Christopher Samson says the government’s reaction was "defensive".

"I could only say that most of the members of government do not understand what the work of the ombudsman is. The ombudsman’s work is not judicial. The ombudsman is a state watchdog watching on the movement of the members of government," he said.

"It has nothing to do with the law and therefore those who stood against the report of the ombudsman did so because it has to do with them personally," he added.

Prime Minister Gusmao was himself the centre of a scandal in June when he was accused of signing off on a $3.5-million rice contract awarded to a company his daughter allegedly owns an 11% share in.

Before that, in May, the finance minister was accused of giving high-salary jobs in her ministry to under-qualified friends of hers.

Speaking at the campaign launch, Vice-Prime Minster Jose Luis Guterres warned that East Timor’s reputation is in tatters.

"The perception abroad is that there is a lot of corruption in East Timor. That is something that is destroying our image. The corruption in our country makes East Timor unattractive to foreign investors," he said.

"If sometimes we say there are cases of corruption, we have to take these to court so the court can decide who has been involved in corruption so they can go to jail and be expelled form the government or the civil service because the people, after all these years, deserve a better life," he added.

Also at the launch, Deputy Special Representative of the Secretary-General Finn Reske-Nielsen said, "Growing concerns about corruption all around the world have seen the United Nations get agreement from 140 countries on the UN Convention Against Corruption, which East Timor has already ratified."

But ratifying the convention is only the beginning, says Christopher Samson.

"Internationally it makes East Timor a country that has come to the point where the government, parliament and the state are complying with international practises on fighting corruption, but then to report to the United Nations commission for anti-corruption in New York will be another story," he said.

In the meantime, Samson and LABEH have a lot of work to do if they are to come good on the goal of raising awareness of, and ultimate reducing, corruption in East Timor. "This campaign is to raise awareness and then those people who are involved with it will gradually, gradually stop it," he said.

(END/2009)

segunda-feira, 10 de agosto de 2009

Komunikadu ba Imprensa

FRENTE REVOLUCIONÁRIA DO TIMOR-LESTE INDEPENDENTE
FRETILIN

Segunda, 10 Agostu 2009
FRETILIN: Ukun nain labele abusa tan instituisaun independenti

Xefe bancada parlamentar FRETILIN nian iha Parlamentu Nasional, Sr. Aniceto Guterres, ohin ezigi ba governu de facto Xanana Gusmao nian atu retira deklarasoens neebe halo iha komunikadu ba imprensa, tuir neebe sira ataka Provedor direitus Humanus no Justisa nasaun nian tanba relatoriu neebe nia hakerek hatudu liman katak iha indikasoens korrupsaun no abuzu poder husi Ministra Justisa no Ministra Finansas.

“Bancada FRETILIN ezigi ba governu de facto atu husu deskulpa ba Provedor, ba ninia adjuntu sira no ninia staff tomak, tanba deklarasoens neebe fo sai husi governu nia porta voz Sr Agio Pereira iha loron 7 Agosto, hasoru sira hotu,” Sr Guterres dehan.

Sr Pereira nia deklarasoens, katak Provedor nia relatoriu “iha motivasaun politika” no la iha “meritu ka factus atu basea nia konklusoens” nee tama iha komunikadu ida ho titulu: “Provedor neebe atu sai ona fo sai relatoriu falsu.”

“Ami preokupa katak Sr. Pereria nia deklarasoens nee buka atu desacredita no tesik ain ba resultadu investigasaun Provedoria nian, no atu influensia investigasaun neebe atu tuir mai aban bain rua,” Guterres akuza.

Reportagem iha media iha semana liu ba dehan katak Provedor entrega relatoriu sanulu ba Ministeriu Publiku neebe rekomenda prosesu hasoru ofisiais publikus balun. “Maske ami seidauk iha detalhus tomak, ami rona katak iha mos rekomendasoens Ministeriu Publiku loke prosesu hasoru membru governu balun seluk. Laos deit Ministra rua nee. Iha fulan liu ba Presidenti Republika Dr. Jose Ramos Horta mos informa ona ba media katak nia husu Provedor investiga kazus balun neebe kona governu hanesan kazu fo’os MTCI nian,” temik Guterres.

“Ba ami nee klaru los katak Sr Pereira seidauk sani Provedor nia relatoriu. Relatoriu nee klean tebetebes, no baseadu ba documentus husi aporvisionamentu no kontratus. Provedoria foti mos deklarasoens husi membrus governu rasik hanesan Ministra sira, no fusnionarius sira. Relatoriu temik Ministra nia deklarasoens mos. Oinsa Sr Pereira bele kritika dehan fali la iha base factus? Nia sani ba relatoriu entaun nia bele hare katak realidade oin seluk duni,” nia dehan

Ida nee laos dalan uluk neebe Governu Xanana Gusmao nian ataka instituisaun independent ida tanba desizaun fo sai la tuir sira nia hakarak. Sr Pereira fo sai criticas ba publiku hasoru Tribunal Rekurusu bainhira tribunal nee deklara orsamentu geral estadu 2008 nian balun illegal no inkonstitusional.

“Bainhira sira nia ema iha Konselhu Superior Magistratura, no neebe mos Sekretariu Geral partidu CNRT nian, Dionisio Babo Soares hola medidas halo manipulasaun hasai Juiz Tribunal Rekursu Ivo Rosa, Sr Pereira apoia manipulasoens hirak nee, no hatudu momos nia la iha liu respeitu ba dotrina demokratika no konstitusional kona ba separasaun poderes no orgauns soberania hanesan ezekutivu, legislature no judisiariu,” Guterres dehan.

Desde 2006 mak Governu de facto ida nee publikamente ameasa jornalista sira tamba sira halo reportagem ba notisias neebe sira la gosta, no haruka Polisia uza gas matan atu halo repressaun ba estudante sira neebe halo demonstrasaun ho dame hasoru korrupsaun iha kampus universitariu.

Sr Pereira nia komunikadu ba imprensa dehan mos katak Provedor nee kandidatu FRETILIN nian no maioria FRETILIN mak hili nia iha Parlamentu nasional iha tempu neeba, nudar sira nia ema.

Nee la los. Realidade mak nee. Provedor nee hetan nomeasaun husi Parlamentu nasional iha tinan 2004 liu ho votos husi partidu opozisaun mos neebe uluk iha assentu iha uma fukun iha tempu neeba, laos deit FRETILIn mak vota ba nia. Nia terseiru candidatu depois de candidatu rua seluk la liu tamba la hetan consensus. Ikus liu nia mak hetan apoiu husi partidu oioin.

Sr Guterres dehan katak, “ Provedor uluk kedas nunka sees aan husi fo sai relatoriu neebe iha impaktu negative mos ba Governu FRETILIN iha tempu liu ba. Provedor no staff tomak iha Provedoria sempre halau sira nia knaar hatudu inparsialidade no independensia hodi tempu sira hetan tomada posse.

“Ami preokupa tebetebes katak Governu de facto nia atakes hasoru Provedoria Direitus Humanus no Justisa nee buka atu tesi sira nia ain no ba komissaun independenti ka orgaun inependenti sira seluk tuir mai. Ami hare hanesan avizu ida ba sira: ‘Imi labele hasoru ami.’ Nee ami hare hanesan ameasa ida ba Komissaun Anti Korrupsaun mos karik. Se KAK hamosu relatoriu hasoru sira aban bairua sira sei dehan saida karik? Karik sira sei buka atu hatama sira nia ema iha KAK atu halo tuir sira nia hakarak deit karik? Karik Ministeriu Publiku hasai prosesu hasoru membru governu de factu ruma entaun sira dei dehan Ministeriu Publiku ka Porkuradora Geral mos parsial no laos independenti karik? FRETILIn sei la husik situasaun nee mosu.

“Lei neebe harii KAK nee ita hotu iha uma fukun tenke iha orgulhu, tamba mosu husi resultadu ita hotu nia esforsu, hetan konsensu no hetan approvasaun ho unanimidade,” Guterres deklara. “KAK no lei nee sei servi Povu no Nasaun ho diak, maibe atu nunee duni, ita ukun nain hotu tenki hatudu respeitu total ba instituisaun sira nee no labele koalia arbiru deit ataka sira hanesan Sr Prereira halo foin dadauk bainhira nia hatan ba Porvedoria nia relatoriu.”

Guterres dehan katak Konstituisaun RDTL nian mak temi poder no funsaun ba Provedor nudar investigador independent no imparsial. Tanba nee ukun nain hotu tenke respeita nia estatutu konstitusional no legal no hatudu disiplina atu la halo deklarasoens hasoru sira. Sei lae ema nunka respeita instituisaun ida aban bainrua, entaun estadu de direitu demokratiku nunka lao ba oin iha ita nia rain.

Se presiza informasaun seluk tan dere ba Sr. Abrao Tilman, Ofisial Media bancada FRETILIN +670 734 5195

TIMOR-LESTE MERECE UMA OPORTUNIDADE MELHOR


Por: António Guterres

AMP falhou a sua oportunidade, não merece outra. Há quase três anos no poder, temos assistido a frequente número de escândalos na estrutura política deste governo. Nos dias que correm o povo timorense possue uma opinião muito desconfiada acerca do governo de Gusmão.

De facto, os ministros de Gusmão transfiguram o governo como uma empresa particular, fazendo o que não devia ser feito e não fazer o que devia ser feito. Em vez de governar para as pessoas, Gusmão e os seus ministros dedicaram-se a governar contra as pessoas. Em vez de colocar o governo ao serviço do Estado, a AMP apropriou-se do Estado para servir os amigos e familiares.

Temos a noção de que, em democracia não se governa para uma abstracção. Timor-leste não está condenado a ser um laboratório de experimentalistas de ocasião agarrados a lugares comuns sem sentido. Estamos pior do que estávamos na altura do governo da Fretilin. AMP falhou a sua oportunidade. Não merece outra.

O país merece uma oportunidade para determinar o seu futuro. Os acontecimentos nos últimos três anos não resolveram, mas sim agravaram. O número de problemas aumenta de dia para dia: corrupção e nepotismo, uma economia injusta, a desordem pública e um desprezo generalizado pelos direitos humanos e pela lei. Como resultado, o país enfrenta uma governação sem governo.

O governo não pode pensar que é o dono do país. Ao fim de quase três anos no poder, os desafios que enfrentamos são reais.

A nossa nação exige nova liderança e novas ideias. Timor-leste precisa de ser gorvernado por princípios que orientem o país para um futuro melhor. Um governo que governa para o país e para o povo timorense.

Queremos uma nova organização política para o Estado timorense, um novo modelo de governo, transparente, responsável e credível. Queremos um governo que respeite a lei, um governo que estimule e apoie as pequenas e médias empresas, um governo com uma política fiscal diferenciada e apropriada.

Ao fim de quase três anos, continuamos a assistir a um governo confuso com a sua ideologia, um governo de reality show e um governo com personalidade autocrática. É o momento de dizer basta, queremos uma nova força política que capaz de apontar o caminho, porque Timor-leste merece uma oportunidade melhor.


sexta-feira, 7 de agosto de 2009

Provedoria de Direitos Humanos de Timor-Leste denuncia abuso de poder das ministras da Justiça e das Finanças

Lisboa, 07 Ago (Lusa)

Um relatório da Provedoria de Direitos Humanos de Timor-Leste a denunciar abuso de poder das ministras da Justiça e das Finanças foi atacado pelo Governo, com o porta-voz do executivo a considerá-lo "politicamente motivado", noticiou hoje a Rádio Austrália.

Segundo a emissora australiana, estão em causa as conclusões constantes de um relatório com data de 02 de Julho da Provedoria dos Direitos Humanos, em que o provedor Sebastião Dias Ximenes recomenda à Procuradoria-Geral da República a abertura de processos crime por alegado abuso de poder e corrupção das ministras Lúcia Lobato, da Justiça, e Emília Pires, das Finanças.

Nesse documento, Sebastião Dias Ximenes considera que Lúcia Lobato abusou do poder ao ter optado por contratar uma empresa por ajuste directo para obras na prisão de Becora e fornecimento de fardas, em Díli, em vez de abrir um concurso como a legislação timorense obriga.

A decisão da responsável da pasta da Justiça foi secundada pela ministra das Finanças, violando as regras impostas pela legislação em vigor.

Citado na emissão de hoje pela Rádio Austrália, Agio Pereira, secretário de Estado do Conselho de Ministros e porta-voz do Governo liderado por Xanana Gusmão, atacou as conclusões do Provedor e classificou-as como "politicamente motivadas".

"Não há mérito ou factos que fundamentem as conclusões", vincou Agio Pereira, que recorda o facto de Sebastião Dias Ximenes, cujo mandato terminou no passado dia 30 de Julho, ter sido eleito para o cargo por proposta da FRETILIN, quando este partido, actualmente na oposição, era governo.

O substituto de Sebastião Ximenes, que apenas regressa no próximo dia 13 a Timor-Leste, após uma viagem de trabalho à Jordânia, onde ainda se encontra, deverá ser eleito somente ainda este mês.

O líder parlamentar da FRETILIN, Aniceto Guterres, já exigiu ao primeiro-ministro Xanana Gusmão que demita as duas ministras.
EL.
Lusa/Fim

quinta-feira, 6 de agosto de 2009

Conferensia Imprensa husi bancada FRETILIN


BANCADA PARLAMENTAR FRETILIN

Quinta –Feira, 06/08/2009

Uluk nanain bancada FRETILIN hakarak fo obrigado ba media neebe maiohin halo covertura konferensia imprensa ida nee.

Iha loron 23 fulan Junhu 2008, nudar Xefe bancada hau haruka carta idaba Provedor Direitus Humanus no Justisa ho kronologia kona ba hahalok Ministra Justisa de facto nian iha prosesu tenederizasaun no pagamentu projetu rehabilitasaun prisaun Gleno no muru prisaun Becora nian.

Iha carta nee mos bancada FRETILIN haruka dadus balun seluk neebe tuir ami nia hare iha indikasaun ma gestaun, abusu poder no hahalok krime,hanesan ita hotu temi bebeik, KKN.

Iha loron 2 fulan Julhu liu ba Provedor haruka relatorio mai bancada neebe tatoli nia gabinete nia investigasaun independent no imparsial ba funsionariu balun iha Ministeriu Justisa no Finansas, Ministra Justisa no Finansas, Ministeriu Infraestrutura , Director Prisaun Gleno no companhia UGC, nia envolvimentu no hahalok bainhira halau ida idak nia knaar iha prosesu tomak nia laran.

Resultadu tuir Provedor nia relatorio rasik mak nee:

1. Funsionarios Publikus hanesan Ofisial Aprovisionamentu Sentral Ministerio Finansas, Diretora Prizaun no Ofisiais Administrasaun e Finansas Ministerio Justisa viola Lei Nu: 8/2004 tamba la hatudu responsabilidade no transparensia. Sira viola Lei nee mos tamba halo atividade neebe prejudika estadu nia naran no dignidade , abuza poder, halau servisu hodi halakon ba estadu, sai fali kadoras ba emprezariu atu hetan kontratu murak.

2. Ministra Justisa no Finansas halo abuzu de poder no hahalok sira nee viola lei Nu: 28/1999, artigu 5 alinea (6) no lei Nu: 31/1999 artigu 2,3 no 15.

3. Kompanhia UGC viola lei Nu 31/1999.

Hodi ida nee Sr. Provedor hetan konklusaun hanesan tuir mai:
Bazeia ba rezultadu investigasaun no anlize ne'ebe iha, ekipa ba investigasaun hetan konkluzaun hanesan tuir mai :

1.Iha abuzo de poder pratikadu husi Ministra da Justisa tanba implementa aprovizionamentu por ajuste directo ba reabilitasaun la tuir regra geral nebe hakerek ona iha lei aprovizionamentu nian artigu 92.

2.Iha abuzo de poder husi ministra da Justisa no mos Ministra das Finansas tanba la fo valor ba regras ka prosedur normal nebe aplika iha aprovisionamentu nebe, kuandu laiha BOQ ho certificate Payment husi obras publika, tuir lolos aprovisionamentu labele halo pagamentu, maibe Ministra hatun despacho ba ofisial aprovisionamentu haruka halo pagamentu.

3.Iha nepotismo ba desizaun hili kompanhia UGC hanesan kontraktor ba projetu tanba diretor kompanhia Ministra nia familia.

4.Diretora prizaun ho Ministra fo informasaun la los katak, Ministerio Obras Publikas mak halo supervizaun ke realidade la nunee.

5.Iha konspirasaun entre diretora prizaun ho kompanhia tanba diretora mak fo relatorio ka informasaun ba Ministerio Justica katak, kompanhia implementa projeto 100% no diak tebes, nebe ikus mai hanesan baze atufo tan projetu reabilitasaun ba muro prizaun bekora ba kompanhia nee.

6.Iha korrupsaun tanba realidade implementasaun projetu iha prizaun Gleno la kondis ho orsamentu nebe aloka. (hare iha analize)

7.Kompanhia han osan barak husi projetu ida nee tanba implmentasaun projetu fiziku iha realidade implementa deit 53o/o nebe la kondis ho BOQ iha dokumentu.

8.Iha mos konspirasaun entre kompanhia no Ministerio Justisa ba aprovasaun orsamentu ba projeto nebe hatudu husi volume servisu no prosesu pagamentu nebe sein aprovasaun ka rekomendasaun ruma husi Ministerio Infraestrutura.

9.Ofisial aprovisionamentu la halao nia servisu ho professional tanba obedese ba nia ulun bot nia lia tuduk ka despacho nebe la tuir regras. Dever. obediensia nebe hakerek iha Estatuto Funsaun publika artigu 40.2, b) obediensia nebe nakait ba servisu no lao tuir lei laos kontra lei.

10.Razaun nebe Ministra da Justisa foti hodi deside kompanhia UGC hodi kaer fila fali reabilitasaun muru prizaun Bekora la razoavel tanba realidade implementasaun iha prizaun Gleno mos lao la los, la ezekuta tuir BOQ, no la iha supervizaun husi Ministerio Infraestruktura.

11.Iha indisius forte ba konspirasaun no korrupsaun tanba desizoens nebe Ministra foti no realidade implementasaun projetu iha kampo la fo benefisiu ba Estadu (iha kestaun kualidade no orsamentu nebe la kondis ho realidade ba konstruksaun fisiku).

SR. PORVEDOR NIA REKOMENDASAUN HANESAN TUIR MAI:

Bazeia ba rezultadu investigasaun Provedor tuir Lei No. 7/2004, hato'o rekomendasaun ka lia menon ba Orgaun ne'ebe iha kbi'it atu halo korresaun ka atu hadia. Tanba ne'e provedor rekomenda ba:

1. S.E Primeiru Ministru Sr' Kayraia Xanana Gusmdo atu :

• Hare'e didiak implementasaun projetos iha Ministdrio Justisa atu iha tempo oin mai labele tan prejudika osan estadu nian hanesan akontese iha projeto reabilitasaun prizaun Gleno nebe la kondiz ho orsamento nebe aloka.

• Atu tau matan ba Ministerio finansas hanesan ezekutor ba orsamentu estadu nian, liu-liu iha area aprovizionamentu atu nunee iha futuro aplikasaun fonte uniku no prosesu pagamentu ba kompanhias lao duni tuir regra nebe governo estabelese ona.

• Husu atu foti medidas ba Ministra das Finansas no Ministra da Justisa nebe halo abuzo de poder, tanba iha kazu prizaun Gleno Ministra hatun despacho halo pagamentu l00% ba kompanhia nebe la halo nia dever diak ( implementa deit 53% maibe halo pagamentu 100%, nebe prejudika estadu ou governo. Ministra da Justisa rasik halo pedidu pagamentu ba companhia nebe sei iha relasaun familiar nebe la halo sira nia dever ho diak maibe hetan pagamentu nebe favorese tebes, hanesan temi iha analize. Bele foti medidas ruma hasoru Ministra da Justica no Ministra das Finansas tuir kompetensia S. E. PreimeiroMinistro tanba abuzo de poder nebe sira halo.

• Bele foti sansaun administrativas ruma hasoru ofisial de Aprovizionamentu nebe la halo nia funsaun tuir lei, maibe tuir orientasaun nebe la los, no mos diretora Prizaun nebe futu lia ho kompanhia no mos ofisial sertifikador Ministerio Justisa nian nebe informasaun katak projetu halo 100% no diak tebes.

• Atu foti medidas mos hasoru Ministerio Infraestruktura tanba hanesan agensia teknika nebe fo garantia ba kualidade konstruksaun no implementasaun projetu sira governo nian sira la foti kestaun wainhira Ministerio Justisa la involve sira iha prosesu tomak.

2. Rekomenda ba Ministerio Publiku atu halo investigasaun klean ba kazu nee tanba iha indisius forte ba konspirasaun no korrupsaun tanba realidade implementasaun projetu la kondis ho orsamentu nebe iha (Bazeia ba rezultadu inspeksaun konsultan Tekniku ho investigador iha prizaun Gleno), maibe Ministra da Justisa ho apoiu Ministerio Finansas prosesa pagamentu 100% ba kompanhia UGC. Sugere mos atu Ministerio Publico bele bolu mos Sr. SdC, hanesan sasin iha kazu nee tanba informasaun nebe iha katak, Kompanhia nee mak hahu uluk halo reabilitasaun iha prizaun Gleno maibe fulan ida deit la iha kontinuasaun.

Maluk Timor-Leste. Relatoriu husi investigasaun ida neebe tuir relatorio neebe ami le nee klean no kompreensivu liu. Relatoriu nee lori mos inspesaun ida husi tecnicos no hetan documentus no lia sasin husi ema hotu inklui Ministra Justisa no finansas.

Realtoriu nia rezultadu no rekomendasaun ne klaru, no agora Primeiru Ministru de facto la iha alternative seluk. Nia tenke hasai Ministra rua nee tamba abuzu de poder neebe seriu tebe tebes no lakon ba estadu.

Ministra de facto rua nee hatudu ona katak sira nia hahalok la tuir lei. Ministra Finansas ita keta haluha mos hatudu ona katak nia pronto atu manipula prosesu rekrutamentu no ikus liu assina kontratu ida neebe falsu atu hatama nia maluk ba servisu iha nia kantor nudar assessor internasional ho vensimentu bo’ot to’o lalehan.

Iha nee Ministra rua hatudu katak sira la iha kompetensia atu kaer sira nia pasta no pronto atu selu kompanhia atu satisfas kompanhia nia benefisiu maibe la tau matan ba estadu nia benesfisiu, Povo maubere nia benefisiu tuir sira nia dever.

Investigasaun ida nee mosu tuir bancada FRETILIN nia kexa ba Provedor.Uluk, Sua Excelensia Sr. Primieru Ministru de facto ezigi bebeik diak liu haruka ba investigasaun. Agora bancada FRETILIN hetan resultadu ida neebe hatudu indikasaun forte abuzu de poder, konspirasaun no korrupsaun husi membru governu ninian, ita hotu hein nia kumpri ho nia dever no hasai sira.

Resultadu investigasaun nee mos hatudu lissaun bo’ot ida ba funsionariu sira. Imi labele halo deit tuir imi nia Ministru, Vice Ministru ka bo’ot seluk nia hakarak. Imi nia lei dehan klaru imi tenke halo tuir lei. Ordem ida neebe imi hanoin illegal, diak liu imi halo despacho ba membru governu ka se se iha imi nia leten hatete katak imi sei la halo tuir sira nia hakarak tamba la tuir lei.

Sei lae imi mos bele hetan sansaun hanesan Provedor rekomenda ka imi mos bele hetan demissaun ka hasoru prosesu iha Tribunal tamba viola lei.

Ba informasaun tan dere ba 737 8247

Discurso do vice-primeiro-ministro Mário Carrascalão


"Governo AMP reconhece que a corrupção tem aumentado"

O vice-primeiro-ministro timorense, Mário Carrascalão, disse em conferência internacional que a corrupção no seu país "tem crescido fortemente e penetrado as instituições do Estado, existindo em quase todas as instituições, desde o mais elevado nível político à gestão a nível médio".

Ao falar hoje no Forum das Ilhas do Pacífico, na cidade australiana de Cairns, no estado de Queensland, o vice-primeiro-ministro que coordena a Administração anunciou os planos para a criação de um Tribunal Administrativo, de modo a fiscalizar as finanças de Timor-Leste. E também o estabelecimento de uma comissão que garanta um funcionalismo público não partidarizado, promovendo o mérito.

Carrascalão recordou que o Parlamento de Díli já criou uma comissão contra a corrupção que tem minado o jovem país, de modo a que se possam investigar todas as acusações de actos corruptos, quer no sector público como no privado.

Até agora, disse, o Estado tem sido incapaz de julgar os casos de corrupção, a qual se "tornou muito sofisticada" e vai bem mais além da pequena corrupção que é praticada pelos escalões mais baixos do funcionalismo público.

Mário Viegas Carrascalão, antigo presidente do Partido Social Democrata, uma das componentes da coligação governamental liderada por Xanana Gusmão, sublinhou que se torna necessário actuar, também, a nível regional e internacional na luta contra a corrupção, pois que "os crimes transnacionais vão para lá das nossas fronteiras nacionais".

No fim de Agosto, Timor-Leste vai celebrar o décimo aniversário de uma consulta popular que foi organizada pelas Nações Unidas e na qual a maior parte da população se pronunciou a favor da independência, depois de quase 24 anos de ocupação do território pela Indonésia.

terça-feira, 4 de agosto de 2009

Fretilin criticises Dili arms deal with Jakarta

Lindsay Murdoch, DarwinAugust 4, 2009

A JAKARTA company has been secretly awarded a multimillion-dollar contract to supply police and army equipment to East Timor.

The deal to supply equipment including bulletproof vests, tear gas grenades, rubber bullet rifles and pepper spray is the latest of a number of contracts awarded by the Dili Government this year to business people and companies in Jakarta linked to the Indonesian military.
Fretilin, East Timor’s main opposition party, will demand to know in parliament why the contract was awarded to PT Sahabat Triguna Kesatria without an open international tendering process. ‘‘We are concerned. We are fully investigating this matter,’’ said Fretilin spokesman Jose Teixeira.

The criticism comes as East Timor prepares to mark the 10th anniversary of the independence vote on August 30 that sparked a reign of terror sponsored by the Indonesian military. The violence left 1500 dead and destroyed most of the country’s infrastructure.

One of the main events will be the Tour de Timor bike race, with $A89,000 in prize money.
Documents obtained by The Age show that the Government approved a July 7 request by PT Sahabat Triguna Kesatria for advance payment of half of its $US2,895,390 ($A3.5 million) equipment contract. Some of the equipment was purchased from third countries, including the United States. The company has close ties with Indonesian security agencies.

In May, Fretilin criticised the lack of transparency in giving approval for controversial Jakarta business tycoon Tomy Winata to build a $US150 million shopping centre and hotel on prime land in central Dili. Mr Winata amassed a fortune through businesses linked to the Indonesian military.

East Timor’s largest political party has also questioned the awarding of a contract for notorious Jakarta gangster Hercules Rozario Marcal to develop a supermarket on Dili’s waterfront. He has been linked to Mr Winata in the past.

East Timor’s Deputy Prime Minister, Mario Carrascalao, has been reviewing the way the Government awards contracts, including by Prime Minister Xanana Gusmao, who has been criticised for authorising a rice importation contract to a company connected with his daughter. Sebastiao Ximenes, East Timor’s Human Rights and Justice Ombudsman, has called for Mr Gusmao to take action against Justice Minister Lucia Lobato and Finance Minister Emilia Pires over alleged abuses of power relating to the awarding of contracts. The ministers deny any wrongdoing.

In an unpublished report dated July 2, which has been obtained by The Age, the ombudsman recommends further investigation of the cases by the Prosecutor-General’s Office. Government spokesman Agio Pereira last night described the report as a politically motivated attack. ‘‘There was no merit or facts to support the conclusions,’’ he said.

Mr Pereira said the conclusions appeared to have been reached without supporting documentation or due diligence. ‘‘We welcome any further fair and impartial investigations,’’ he said.

Mr Pereira said the Government had moved to set up an anti-corruption commission to ensure there was an ‘‘independent institution to handle corruption cases free from political bias or interference’’.

Mulheres merecem mais


Cristina Santos FÁTIMA MISSIONÁRIA

O orgão da ONU para o combate à discriminação das mulheres avalia a situação das timorenses. A desigualdade de género mantém-se bem presente no país.

Um relatório entregue às Nações Unidas (ONU), a 30 de Julho, denuncia a desigualdade de oportunidades que enfrentam as mulheres de Timor-Leste. Saúde, educação e participação política são áreas em que a discriminação é mais visível. O estudo revela que 25 por cento das mulheres são analfabetas. Têm menos hipóteses que os homens de serem empregadas. Salários baixos e fraca progressão na carreira são as dificuldades que encontram, quando estão no activo.

A violência doméstica é outro problema que afecta a maioria das timorenses, com especial incidência nas famílias das zonas rurais. Cada mulher tem em média 7 filhos. A taxa de mortalidade materna é elevada: 800 mulheres por cada 100 mil nascimentos. As escolas ficam longe. Por isso, os pais optam por somente instruir os meninos e manter as filhas em casa.

A Comissão das Nações Unidas para a Eliminação de Todas as Formas de Discriminação contra Mulheres (CEDAW) esteve reunida em Nova Iorque. Várias organizações Não Governamentais timorenses participaram no encontro. O relatório sobre a situação das mulheres em Timor será analisado pela organização.