Frente Revolucionária de Timor Leste Independente

DIRECÇÃO FAFC

Coordenador – Geral

Eng. Samuel Freitas

Vice CoordenadorGeral

Alexnadre Pinto

Contactos:

Samuel Freitas (00351-913892252)

e-mail : faf-coimbra@hotmail.com

Residência Universitária de Santiago, bl. 4, 3810-193, Aveiro, Portugal.


quinta-feira, 24 de setembro de 2009

AMP PRETENDE AGORA, CONVENCER O PAÍS DE QUE É A VÍTIMA DESTA CRISE POLÍTICA

Por: António Guterres

Timor-leste está diante de um governo sem verdade, um governo que mente e abusa do poder. Um governo que insiste em fingir que cumpre o que não consegue cumprir, um governo que continua ignorar a constituição e a lei, tudo em nome da estabilidade, o que fragilizou ainda mais a credibilidade e a imagem do país.

O clima da instabilidade institucional que se verifica no país é devido a insegurança e o medo desta maioria parlamentar chamada “AMP”. Continuando proteger as verdades, o objectivo é melhorar a imagem de um governo em desespero.

Depois de um enorme fracasso da política económica e social, o governo quer agora desarmar a justiça. Tudo isto é em nome da estabilidade. Mas parece que esta maioria parlamentar pretende atribuir as culpas para os outros. Continua a não ter coragem de quebrar as mentiras e dizer as verdades ao povo.

Chega de queixas e de passar culpas, esta crise tem uma única origem e uma única causa: o desastre da governação desta maioria parlamentar chamada “AMP”.

Temos assistido jovens com menos oportunidades, famílias a empobrecer. Em suma, vemos um povo que luta pela sua sobrevivência num país onde a receita do petróleo não pára de ingressar na caixa do Estado timorense. Por isso, digo com toda a sinceridade que o povo é a verdadeira vítima da governação da AMP.

A verdade é que este governo teve todas as condições para governar. Foram-lhe dadas todas as oportunidades, tem uma maioria parlamentar, tem um Presidente que lhe deu toda a cooperação institucional. Tudo teve e tudo desperdiçou.

O governo deu um triste espectáculo nestes três anos de governação. Um governo sem liderança, sem estratégia e sem rumo. É um governo apenas preocupado com a imagem e com a propaganda. Protagonizando os episódios mais lamentáveis: corrupção e nepotismo.

A actuação do governo AMP passou todas as marcas e todos os limites. Falo disso com base em factos não em retórica. É um facto que o governo menosprezou o combate às desigualdades sociais e o combate à pobreza. É um facto que o governo investiu mais nas despesas, é um facto que o governo não consegue produzir as receitas.

AMP falhou. Esta governação é um total fracasso, mas não deixa de ser verdade que nestes últimos três anos de governação o fracasso se transformou em desastre. O que faltou nestes três anos é a capacidade para gerir uma equipa, a capacidade para definir uma orientação para o país.
Contudo, eu creio que o país reclama uma mudança, é urgente que implemente uma cultura de respeito pelas instituições.

É preciso dizer a verdade sobre a situação do país, é tempo de olhar para frente e não passar a vida a olhar para trás. Timor precisa de um governo com mais rigor, transparente e credível. Um governo com ambição que tem na sua agenda política o combate às desigualdades sociais e o combate à pobreza. Uma agenda para restaurar a esperança do povo timorense.

terça-feira, 22 de setembro de 2009

FRETILIN: BANCADA PARLAMENTAR

DILI, 22/09/2009
DEKLARASAUN POLITIK

Husi: Deputadu Joaquim Dos Santos

IHA ESTABILIDADE IHA RAILARAN TAMBA AUTORIDADE ESTADU NIAN KUMPRE KONSTITUISAUN NO LEI, HAHU HOSI PRESIDENTE REPUBLIKA.

Exelencia,

Fenomeno politik nebe mosu iha railaran iha loron hirak liu ba, hatudu katak, politiku sira, laos hotu-hotu, hahu la respeita Konstituisaun no lei RDTL. Sira usa Konstituisaun no lei hodi defende-an deit maibe la halo tuir regras nebe konstituisaun no lei haruka. Hahalok nebe konstituisaun no lei la haruka atu halo, sira halao hodi dehan katak konstituisaun no lei mak sala. Fenomeno nee mak hun ba instabilidade iha railaran, liu-liu instabilidade politik nebe sei hamosu crise institusional.

Fenomeno politik nebe todan liu mak:

1. Interferencia politik iha competencia Tribunal nian. Tribunal mak orgaun soberanu nebe iha kbiit atu administra justica hodi povo nia naran (LI.118:1). Iha halao nia knar, Tribunal iha direitu atu hetan tulun hosi autoridade sira seluk (LI.118:2). Tribunal nia decisaun ba ema hotu-hotu tenki halo tuir no sai as liu ba decisaun hosi autoridade sira seluk nian (LI.118:3). Maibe Tribunal nia kibit nee autoridade actual la respeita hodi hasai tiha prizioneiro Maternus Bere hosi prizaun Becora iha loron 30 fulan Agostu 2009, tan deit hakarak salva amizade ho Indonesia. Neduni mak Trubunal mos hasai kumunikadu ba imprensa hodi kontra hahalok nee iha loron 9 Setembru 2009.

2. Hatan ba reasaun tribunal nian, katak autoridade nebe laos juiz eh orgaun soberanu nebe laos tribunal la iha poder atu hasai prisioneiro hosi kadeia, politiku balu dehan nee decisaun estadu. Maibe sira nee finze la hatene katak decizaun estadu ba asunto nee so tribunal mak bele foti lori povo nia naran. Autoridade politik bele sugere opsoins maibe ikus mai so tribunal mak decide. Nunee mak hanaran decisaun estadu, laos bolu malu ba restaurante hemu kafe no hotu tiha dehan decisaun estadu. Nee lalos, la tuir Konstituisaun no lei.

3. Primeiro Ministro hosi Governu de factu mos rekoinese ba publiku katak decisaun nee sala, maibe nia mos la hatudu ba publiku katak nia hakarak assume responsabilidade politik ba decisaun nee. Tuir lolos lalika hein tan resultadu investigasaun hosi tribunal wainhira hakarak assume responsabilidade politik, tanba hahalok nee konsidera krime konfesado. So hanesan nee mak bele hatudu ba publik katak halo tuir konstituisaun no lei. Asume uluk responsabilidade hafoin mak ba hatan iha tribunal, atu ema hotu-hotu bele halo tuir.

4. Tuir lolos, ema nebe iha kbiit konstitusional atu haruka PM de facto atu assume responsabilidade politik ba caso nee mak Presidente Republik, maibe nia rasik lahalo tanba nia mos defende hahalok nebe violador konstituisaun no lei. Tamba nee mak nia ameasa atu resigna-an se Parlamentu la autoriza ninia visita ba Amerika; nia declara iha TVTL katak Parlamentu la aprova ninia visita nee inkonstitusional, no deputadu sira exerse funsaun tuir konstituisaun nee halo konfrontasaun. Maibe nia lakoi hatene katak Parlamentu iha kompetencia propria tuir konstituisaun atu autoriza no la autoriza nia ba visita rai liur; nia mos lakoi hatene katak parlamento mak fatin nebe povo nia representante tur hodi diskute ba estadu nia moris; importante mak halo tuir ninia hakarak bele viola konstituisaun no lei, tamba nia mos dehan katak laos buat hotu-hotu nebe legal bele fo apoio ba interese estadu nian.

5. At-liu fali nee, deputadu balu hateten iha media katak deputadu sira nebe hatama mosaun sensura ba governu de facto nee tamba politik egoismo; no Presidente PN dehan iha Lusa katak injusto no lakontribui ba estabilidade. Deputadu nee mos finze lakoi hatene katak tuir konstituisaun, orgaun soberania ida-idak iha kompetensia rasik no kontrola malu hodi hametin estadu RDTL. Mosaun sensura hatoo ba Governu de facto laos egoismo politik maibe tamba hakarak kumpre konstituisaun artigo 111, tanba iha violasaun grave ba konstituisaun no lei. Se tamba egoismo politik karik fatin laos PN maibe iha kampu no Estrada laran, hanesan ema balu halo iha 2006. Neduni, labele sosa amizade ho nasaun seluk hodi la fo valor ba ita nia konstituisaun no lei.

Hare ba fenomeno politik nee, Bancada FRETILIN hakarak declara ba Povo Maubere katak:

1. Autoridade politik iha governu nee lakon ona kbiit atu defende no halo tuir Lei-Inan RDTL nebe povo nia representante hatun ba ema hotu-hotu atu kompre no defende; Sira lakon kbiit nee tamba fo liu importancia ba favoretismo politiku hodi la konsidera prinsipio demokratiku nebe hakerek iha Lei-Inan RDTL.

2. Lei-oan balu nebe bele garante desenvolvimento mos halo la tuir ona konstituisaun haruka, maibe tuir deit intensaun politik hosi ema balu nia hakarak.

3. Prinsipio no valor demokracia nebe hametin iha konstituisaun hahu lakon dadaun ninia sentidu no atu tama dadaun ba autoritarismo eh poder individualismo.

4. Autoridade nebe hahu viola konstituisaun no lei, nia hahu hari instabilidade, maibe autoridade nebe halo tuir deit konstituisaun no lei, nia hari duni estabilidade, iha nasaun.

Tamba nee, bancada Fretilin hatoo ba Povo Maubere no ema hotu-hotu atu hamutuk ba hodi defende Konstituisaun RDTL atu ema labele viola tan. Nune, orgaun soberania ida-idak hatene tuir nia knar atu ema hotu-hotu bele hetan justica, povo moris hakmatek no Soberania eh prestizio politik RDTL labele monu iha mundu nia oin.

Obrigado, nai presidente, ba tempo nebe haraik mai!

sexta-feira, 18 de setembro de 2009

Mário Carrascalão: "Filha de Xanana beneficiada" com contrato de arroz do governo

FRETILIN
BANCADA PARLAMENTAR

COMUNICADO DE IMPRENSA
Dili, 18 Setembro de 2009

Uma Comissão de Inquérito Parlamentar sobre a alegada corrupção envolvendo as importações de arroz do governo começa as suas funções ontem em Díli, Timor-Leste, mas o segundo Vice-Primeiro-Ministro, Mário Carrascalão, já confirmara entretanto que Zenilda Gusmão, a filha do Primeiro-ministro, foi beneficiada com um contrato do governo para importação de arroz.

O inquérito parlamentar sobre a adjudicação, contratação e aquisição de arroz desde 2007, foi proposto pela FRETILIN com o apoio de deputados de mais quatro partidos.

O deputado e Vice-presidente do partido FRETILIN, sr. Arsénio Bano, afirmou que o inquérito iria analisar reclamações de fraude, corrupção e problemas de distribuição que afectam a importação de arroz do governo.

Segundo o programa radiofónico da SBS Austrália, divulgado no passado dia 12 de Setembro, o Vice-primeiro Ministro Carrascalão disse que Zenilda Gusmão "era uma das sócias de uma das empresas" ( Prima Food) que tinham ganho contratos do governo para a importação do arroz. O Sr. Carrascalão - que foi supostamente nomeado para combater a corrupção - disse à Rádio SBS que não sabia se Sr. Gusmão tinha conhecimento de que a sua filha era accionista da Prima Food quando ele adjudicou o contrato. O Sr. Carrascalão acrescentou que não considerava que este fosse um caso de corrupção “ porque os outros não ficaram prejudicados em benefício da filha do Primeiro-ministro".

O deputado e Vice-presidente da FRETILIN, Sr. Arsénio Bano, disse que as declarações do Sr. Carrascalão (ligação para a entrevista da SBS é: http://media.sbs.com.au/audio//portuguese-090912-ac7.mp3) contradizem os argumentos apresentados por alguns representantes do governo, empresários associados ao governo e defensores nos media australianos que alegaram que Zenilda se tinha resignado da empresa Prima Food antes desta obter o contrato do governo.

Sr. Bano disse: "É interessante constatar que o próprio Primeiro-ministro Xanana Gusmão, tanto quanto seja do meu conhecimento, nunca afirmou que a sua filha tinha deixado de ser accionista da empresa antes da atribuição dos contratos de arroz pelo governo. Na verdade, a suposta resignação de Zenilda defendida por algumas pessoas, incluindo os empresários que acorreram imediatamente em defesa do senhor Gusmão, não foi sequer comprovada pelos documentos apresentados. Nem os serviços de registo de negócios foram formalmente notificados sobre a tal resignação,"disse o Sr. Bano.

“Os deputados da FRETILIN duvidam que a senhora Gusmao se tenha resignado da empresa e questionam a veracidade dos documentos apresentados para justificar a sua suposta resignação.

"Uma campanha de mídia empreendida pelo consultor de relações públicas remunerado supremamente pelo Governo de Gusmão, baseado em Sydney, para contornar a questão da resignação parece ter funcionado junto de algumas pessoas, incluindo a Media Watch da ABC que acabou por dirigir criticas injustas ao jornalista que escreveu sobre a história do “ricegate”

"No entanto, a própria Media Watch não analisou correctamente os documentos enviados com o propósito de apoiar a história da "resignação". Tivessem tido mais atenção aos documentos, teriam notado que os factos simplesmente não a suportam. Recentemente, o ABC, pelo menos, em três ocasiões diferentes de reportagens radiofónicas e televisivas, fez correr a mesma cantiga da "resignação". E fizeram-no de novo com pouca análise crítica dos factos. Entretanto, numa única entrevista, o senhor Carrascalão trouxe ao lume essa tentativa fraudulenta de distanciar Gusmão de qualquer irregularidade.

"Simplesmente falando, o Sr. Carrascalão, que é conhecido por sua franqueza e honestidade, deixou cair o Sr. Gusmão relativamente a este assunto.

"Os maiores beneficiários do programa de importação de arroz são pessoas próximas ao governo de Gusmão, principalmente os familiaress do primeiro-ministro e outros ministros, a quem têm sido concedidos contratos lucrativos de aquisição de arroz e que em alguns casos não cumpriram as suas obrigações contratuais, apesar de terem recebido pagamentos adiantados", disse o Sr. Bano.

"Os benefícios do programa para o público em geral, são menos evidentes. Há agora uma escassez de arroz no mercado e o arroz subsidiado pelo governo que deveria ser vendido aos consumidores, entre $ 10 a $ 12 dólares americanos por cada saco de 33 kg, está a ser vendido actualmente por $ 22 dólares americanos."

O Sr. Bano advertiu que o governo poderá procurar interferir nas investigações da comissão e acrescentou: "Precisamos de concluir o inquérito cedo, antes do governo incluir projectos de vários milhões de dólares para aquisição de arroz na proposta de orçamento para o ano 2010."

Contacto: Deputado Arsenio Bano +670 741 9505

quinta-feira, 17 de setembro de 2009

Parlamento Nacional Iha Direitu Defende Estadu de Direitu Demokratiku


REPÚBLICA DEMOCRÁTICA DE TIMOR LESTE
PARLAMENTO NACIONAL
Bancada Parlamentar FRETILIN

Komonikadu ba Imprensa

Dili,17 Setembru 2009

Tuir Konstituisaun RDTL:

Parlamento Nacional Iha Direitu Defende Estadu de Direitu Demokratiku

Relasiona ho publiksaun noticia iha Jornal Nacional Diario loron 16/09/2009 ho titulu noticia PR Ramos Horta: "Parlamento Nacional Laos fatin konfrontasaun".

Ho deklarasaun Presidente Republika ne’e, Bancada Parlamentar Fretilin iha uma fukun Parlamento Nacional, hatoo nota komonikadu katak, deklarasaun ne’e la loos tamba Parlamento Nacional la’os deit nudar orgaun nebe iha knar fiskalizador, maibe Parlamento Nacional mos fatin halo debate no fatin hamosu diferensia ideas, Parlamentu Nacional iha direitu hamosu nia pozisaun rasik, karik desijaun balu hasai iha Estadu ne’e illegal no inkonstitusional.

Tamba Parlamentu Nasional nudar orgaun soberania ida nebe iha kompetensia atu la konkorda desizaun ruma, bainhira desizaun ne’e, la tuir konstituisaun RDTL nebe konsagra tia ona iha nasaun ida ne’e.

Parlamentu Nacional hanesan fatin bersu moris demokrasia, fatin hametin demokrasia, fatin halo debate no fatin hamosu diferensia ideas, maka Parlamento Nacional iha direitu atu hatoo nia preokupasaun ba desijaun saida deit, no kontra mos desijaun saida deit, bainhira desijaun balu halao la tuir konstituisaun no lei nebe iha.

Bainhira buat hotu halao tuir konstituisaun no lei, no regras sira nebe iha, ne’e laos konfrontasaun. Konfrontasaun bainhira ema tuda malu , ema sunu uma. Bainhira orgaun soberania ida hatudu nia aan, hodi defende estadu de direitu demokratiku no separasaun de poderes, ne’e la viola, la kontra konstituisaun no lei, ne’e laos konfrontasaun.

Tuir artigu 70 konstituisaun RDTL hatete partidus politikus sira iha direitu ba oposizaun demokratika, no mos direitu atu hetan informasaun regular no diretamente kona ba lalaok asuntu interese nasional.

Ne’e duni deklarasaun Presidente Republika nian nebe hateten katak Parlamentu laos fatin konfrontasaun ne’e laloos, tamba ParlamentuNacional mak fatin debate, fatin diferensia ideas, fatin direituoposizaun, ne’e maka demokrasia, ne’e laos konfrontasaun.

Informasun kompletu kontaktu : Deputadu Jose Teixeira, No HP : + 670 728 7080
Staf Media Officer, no. HP : + 670 7345 195.

quarta-feira, 16 de setembro de 2009

A JUSTIÇA NUM CAMPO MINADO

Por: Eng.º Samuel Freitas

Os recentes indícios da evolução de Timor e as medidas tomadas pelos nossos governantes para dirimir os problemas sócio-económicos certificam um défice de liderança e apontam para uma deterioração do futuro promissor de Timor. Enquanto os sinais de desenvolvimento permanecem negativos, os lideres vão acentuando ainda mais o seu caracter autocrático. O gigante massacre da democracia ocorreu quando o Presidente da República, Ramos Horta, se armou em profeta para desfiar a justiça com o perdão e o Primeiro Ministro, Xanana Gusmão, ao topar a doutrina, se tornou cúmplice da libertação do grande criminoso Martenus Bere. São práticas bastante traiçõeiras para um Estado de Direito como Timor. É doloroso ver estes lideres agirem como se Timor fosse exclusivamente deles. O pior é que eles não querem dar explicações a ninguém. Numa altura em que vários casos de corupção, nepotismo e conluio ainda estão por combater, os dois lideres perderam o cérebro e minaram a justiça. As suas decisões se fossem como o sal nas pessoas, eles exageraram na dosagem, acabando por fazer mal à saúde. É um mau exemplo que não deve ficar perdido com o ocaso das porteiras. Eles são obrigados neste momento a responder na justiça.

Fiquei a desgostar da postura do Xanana Gusmão na entrevista que deu à Rádio SBS no dia da comemoração do referendo. Ao ser acusado de corupto, ele optou por remexer no passado, dando entender que o facto de ter visto muitos mortos durante os 24 anos da ocupação indonésia e recusado a possibilidade de ser um general indonésio em 1983 ninguém o pode acusar de corupto. Que grande lei!

Um bom cidadão timorense, nas circunstâncias referidas, deve auxiliar activamente na produção e busca de docês antidóticos para amarguras da crise que o país vai engolindo. A nova missão deve visar o desentesamento das tentativas dos lideres de revestir Timor com a sua mediocridade e a vacina do povo contra o contágio de acções doentias. É por este motivo que venho juntar a minha voz a muitas outras que já se levantaram em vários meios de comunicação.

Mediante os fracos sinais de desenvolvimento, teme-se pela capacidade do governo AMP para continuar na administração do país. Não sabe liderar para o bem comum e pouco se importa com as necessidades económicas das pessoas que habitam as zonas rurais. É um governo com muita balbúrdia ideológica e pouca aptidão para execução dos seus projectos; vagaroso na criação de condições favoráveis ao investimento, estéril nos discursos e desleal nas suas apresentações. Tudo que faz, faz pelo populismo. Não é preciso recorrer à estatistica para dizer isto. As infraestruturas tardam em melhorar. As fábricas demoram a chegar. A supremacia do governo é perpétua. As leis não são respeitadas. A censura política acresce. Estas características parecem ser invariáveis ao tempo e quem está num beco sem saída é o povo.

Quando é difícil haver uma viragem destas páginas, o governo adora inventar prosas sobre “o desenvolvimento”, lendo-as à população, só para galvanizar a sua autoestima e tentar dotar o povo com esperanças, quando na verdade se desconhecem as linhas mestras para desenvolver o país. Recentemente, contentou-se com o crescimento económico isento de benefícios à população, parecendo que a crise já está ultrapassada. Um ambicioso orçamento de estado (OGE2009) que repercute as injustiças sociais e os retardados projectos de desenvolvimento é um desperdício. Tudo isto é uma realidade desventurada que vai envenenando o coração dos que mais sofrem em Timor. Se o presidente da República fosse mais autónomo e firme nas suas decisões e se os intelectuais fossem mais críticos nas suas intervenções, este governo dificilmente iria conquistar simpatias mesmo deitando dinheiro à rua para o povo, mesmo chorando pelos abraços e beijinhos. Quem suportaria um governo que vive pelo gozo do poder e pouco combate pelo objectivo de reduzir o nível do desemprego e garantir a estabilidade governativa para posteriormente atrair investimentos? Quem toleraria um governo que acha que é Messias e pode manipular tudo e todos?

Na área de educação, penso que Timor se debate com o monópolio de oportunidades nas escolas secundárias (SMA). É um assunto que é ignorado por muitos, mas que na verdade merece a maior atenção. Perante a falta de qualidade das escolas públicas, as privadas são livres de gerar involuntariamente o desequilibrio de oportunidades, desfavorecendo as familias pobres. O governo deve comedir este tipo de situações. As informações ditam que estas escolas exigem aos novos alunos, por exemplo, uma verba adiantada superior a 100 USD por pessoa. É para o pagamento de três mesês da propina anual e para a compra de uniformes. Parece-me um mecanismo lógico e aceitável por natureza, mas se for aplicado com muita exigência, prejudicará as familias que não tem rendimentos mensais e assim coloca o futuro dos seus filhos no fio da navalha. O caracter exigente traduz-se, por exemplo, no facto de suspender a aprovação do aluno na escola, caso este não pagar toda a verba estabelecida no momento em que é aceite na escola. Pode haver uma boa razão nisto, mas penso que deveria haver a opção do pagamento por prestação visto que nem todos os pais ganham cem dolares por mês, sobretudo num momento em que o nível do desemprego acresce. Se todos os cidadãos merecem ter seguros nos bens essenciais como educação e saúde, o governo deveria analisar melhor estas situações inditosas e comboiar as familias desfavorecidas financeiramente. Há que investir para melhorar a qualidade das escolas públicas e/ou providenciar algumas bolsas de mérito para os alunos pobres. O critério de sucesso de um projecto centrado na justiçã social pode passar por estas acções.

Na área de energia, no momento em que o mundo começa a criar a fiscalização ecológica, reforçando as cobranças sobre as actividades poluentes, o governo timorense preferiu remar mais forte para sair da linha, teimando-se em recorrer à utilização do óleo pesado para resolver os problemas de energia, especificamente para findar os apagões constantes da luz, quando cientificamente se comprova que os combustíveis fósseis são muito poluentes com impactos na saúde humana e meio ambiente. O destino de Timor constroi-se com as pequenas decisões que se tomam no dia-a-dia, pelo que o governo deve revisar sempre as suas acções. Se a taxa de mortalidade de Timor já é alta, não há que elevar mais com a poluição.

Tudo que vai acontecendo em Timor é fruto directo da imaturidade governativa que, além de ir exponenciando o sofrimento do povo maubere, pode rogar pelo possível retorno da aberração colonialista. É de cautelar que as ingerências excessivas de países terceiros, nos assuntos internos de Timor, por impulsos económicos e políticos em rótulo de “auxilios” são muito nocivos para a consolidação da independencia conquistada em 1999. Timor requer um governo que lidera e administra para o bem comum; um governo que respeita os valores democráticos e tem capacidade para definir os projectos galvanizadores e grudantes de vontades e praticá-los em tempo útil. É neste sentido que todos devemos incentivar o nosso cérebro e participar cívica e inteligentemente na avaliação dos nossos governantes. Investir o voto útil em quem sabe encontrar a utilidade desse voto. Só assím temos a esperança pelo retorno do nosso investimento, doutro modo, voltaremos a estar à beira do abismo.

FRETILIN/ KOTA hatama Mosaun Censura hasoru Governo AMP tamba liberta Maternus Bere Ilegal

KOMUNIKADU BA IMPRENSA

Dili, 15 Setembru 2009

Chefe Bancada Parlamentar FRETILIN hatama Mosaun Censura ida tuir artigu 111 Konstituisaun RDTL hasoru desizaun ilegal no inkonstitusional Governo de facto AMP, bainhira hasai prizioneiru Maternus Bere husi prizaun Becora iha loron 30 fulan Agostu. Bere dadur iha prizaun Becora tamba Tribunal Distrital Suai fo’o orden nia tama prizaun preventiva , hein prosesu tuir mai, ba kazus allegasoens krimes kontra umanidade.

Maternus Bere komandante milisia ne’ebe responsavel ba masakre Suai ne’ebe hamate ema atus rua iha 1999. Nia hetan prisaun preventiva tuir ordem Tribunal nian. Bainhira sira hasai nia husi Komarka Becora iha loron 30 Agostu 2009, sira viola lei no konstitusau. Tuir informasaun ne’ebe Bancada FRETILIN hetan ordem ne’e mai husi PM de facto ba nia Ministra Justica de facto. Presidente Tribunal Rekursu hatete ona katak la iha Tribunal ida ne’ebe fo sai ordem atu hasai prisioneiru ne’e . Tamba ne’e prosesu hasai Maternus Bere ne’e ilegal no krime tuir artigo 245 Kodigu Penal Timor- Leste nian, no se se deit mak hasai husi komarka ne’e ilegal, bele hetan pena prisaun tinan 2 to’o 6.

Ministra Justisa hatete ona ba media katak desizaun liberta Bere ne’e “desizaun estadu” no desizaun Politika.” Maibe Guterres hateten katak So desizaun husi Tribunal ne’ebe iha kompetencia ba materia prosesu ne’e, maka ita bele konsidera nudar desizaun estadu nian.

Guterres dehan katak, responsablidade Kriminal ne’e Tribunais deit mak iha kompetensia atu determina, maibe Parlamentu Nasional mos iha kbi’it nudar orgaun fiskalizador ba lalaok Governo nian atu buka resposablidade politika husi governo, tamba klaru ona tuir PM nia Deklarasaun rasik katak sira rekoñese viola lei no konstituisaun.

“Governo hatama nia kanuru tohar ba Tribunal nia kompetensia .Governo halo interferensia ba lalaok justisa nian. Sira viola lei, hanesan presidente Tribunal Rekursu deklara ona, investigasaun husi Juiz Inspector Conselho Superior Majistratura nian atu halao, no tuir mai sei rekomenda ka lae sansaun Kriminal disiplina , hasoru se deit maka responsavel , maske iha investigasaun judicial, tenke mos iha prosesu responsablidade ba politika Governo nia . Atuasaun ne’ebe sama vitimas nia direitu no prinsipiu estadu de direitu no separasaun poderes nian.Tamba ne’e mak Bancada FRETILIN hatama Mosaun Censura,”Guterres hatutan.

Xefe Bancada FRETILIN husu debate bele halao iha tempu badak, hodi rona governo nia esplikasaun bainhira sira mai defende a’an hasoru Mosaun ne’e. “Asuntu hasai Bere husi Komarka ne’e mosu nudar polemika bot ida no foti kestaun justisa no Estadu Direitu sai assuntu bot liu iha ita nia rain. Maske Proponentes Mosaun hein katak maioria sei nafatin vota kontra mosaun no fo protesaun ba governo, importante mos ba futuru justisa no estadu de direitu democratiku atu halao debate ida ne’e,” Guterres taka.

Ba informasaun tan dere ba Sr. Deputadu Aniceto Guterres iha + 670 723 8569.


segunda-feira, 14 de setembro de 2009

Mosaun Censura neebe ohin hatama husi bancada FRETILIN no KOTA iha meza parlamnto nasional


MOSAUN CENSURA

Bazea ba artigu 111 Konstituisaun Republika Demokratika Timor Leste no Artigu 134 Regimentu Internu Parlamentu Nasional nian, deputadus sira nebe asina iha okos aprezenta tuir mai mosaun censura ba Governu:

Libertasaun Martenus Bere hetan ona rekonesimentu husi membrus Governu, liu husi deklarasaun iha media komunikasaun social, nudar desizaun politika nebe hotu-hotu tenke respeita.

Martenus Bere, komandante milisia Laksaur, responsavel ba masakre Suai nebe hamate ema nain atus rua, hahalok-aat nebe mosu bainhira halao referendum ba independensia Timor Leste, nebe halo ona tinan sanolu, hetan libertasaun liu hosi aktu politiku, lao’os prosesu judicial.

PM rasik iha nia deklarasaun ba media komunikasaun social iha semana ikus, hatente katak nia maka fo’o ordem hasai Martenus Bere husi Kadeia Bekora, la liu husi prosesu judicial, no nia simu responsabilidade tomak ba ida ne’e.

Presidente Konsellu Superior Magistratura Judusial no Tribunal Rekursu Timor Leste rasik desidi ona fo’o ordem halao investigasaun ba “kazu Bere”, hodi buka hare, karik iha duni libertasaun illegal, atu hahu halao prosesu penal no disiplinar ida.

Situasaun aktual tenke hare iha kontextu nebe luan liu, ba vontade Governu no PR atu aprezenta proposta amnistia ba krimes hotu-hotu nebe halao iha Timor Leste hahu tinan 1974 to’o ba oin loron.

Liu tia pedido explikasaun husi deputadus sira ba Governu, nebe Governu la mai hodi esklarese ba buat nebe oras ne’e dau-daun akontese, Parlamentu hetan deit informasaun liu husi media komunikasaun social, ne’e konsidera katak Governu la iha respeitou itoan ba orgaun soberania ida ne’e no tribunal sira, nune tau iha kauza prinsipiu demokratiku importante separasaun poder, tuir artigu 69 Konstituisaun Republika Timor Leste nian, nebe Konstituisaun rasik artigu 156 alinea d) tau baliza ba nia revizaun material.

Desizaun Governu hodi haruka hasai husi kadeia Bekora Sr. Martenus Bere hatudu momo’os kontra hasoru Konstituisaun RDTL no Lei sira nebe oras ne’e vigora iha ita nia rain. Tribunal deit maka iha kompetensia hodi haruka ema tama ka hodi liberta sidadaun naran ida deit, nebe hetan akuzasaun krime ka hetan tia ona sentensa.

Tanba ne’e, so desizaun husi Tribunal nebe iha kompetensia ba materia prosesu ne’e, maka ita bele konsidera nudar desizaun estadu nian. Atu prova, hanesan buat hotu hatudu katak lao’os Tribunal ida maka fo’o ordem hasai Sr. Bere, entaun se’e maka disidi hasai Sr. Bere ne’e illegal, ne’e viola ita nia Konstituisaun, Kodigu Penal no Prosesu Penal RDTL nian.

Bainhira Governu ida halo aktu nebe la respeita Parlamentu, la respeita Tribunal, viola Konstituisaun no viola Lei nebe vigora iha ita nia rain, Governu ne’e la iha ona kondisaun atu dirizi destinu nasaun nian, tamba ne’e merese ita nia censura.

Timor-Leste


Díli, 14 Set(Lusa)

A FRETILIN, o partido com mais deputados, e o KOTA, um dos pequenos partidos timorenses, apresentaram hoje no Parlamento de Timor-Leste uma moção de censura ao governo devido ao caso "Bere".

A moção foi apresentada pelo líder parlamentar da FRETILIN, Aniceto Guterres, e deverá ser agora agendada pela mesa a sua discussão.

Maternus Bere, ex-chefe da milícia Laksur, estava a aguardar julgamento em prisão preventiva por ordem do Tribunal do Distrito de Suai, sendo acusado de envolvimento em vários crimes contra a humanidade, incluindo homicídio, estupro, deportação, sequestro e tortura em Timor-Leste em Setembro de 1999, após o anúncio da resultado do referendo pró-independência.

sexta-feira, 11 de setembro de 2009

Alkatiri pede eleições antecipadas

Mari Alkatiri, líder da Fretilin, principal força da oposição timorense, pediu ontem ao Presidente de Timor-Leste, José Ramos-Horta, que organize eleições legislativas antecipadas para pôr fim à polémica provocada pela amnistia de crimes ligados à luta pela independência do pequeno país.

"Nós não queremos a demissão do Presidente Ramos-Horta, mas reclamamos a dissolução do Parlamento e a organização de eleições antecipadas", disse, em Díli, numa conferência de imprensa que foi citada pela AFP.

O ex-primeiro-ministro lembrou "a grande confusão que reina" após a decisão do Governo liderado por Xanana Gusmão ter libertado Martenus Bere sem qualquer intervenção da justiça. Bere pertenceu à milícia responsável em 1999 pelo massacre do Suai, onde morreram civis e religiosos.

DN

TRIBUNAL DE RECURSO


Komunikadu

lha loron sira foin liu daudaun ne'e komunikasaun sosi6l informa katak autoridade timor ne'eb6 laos tribunail hás tiha hosi kadeia arguidu Maternus Berek ne'eb6 Julz ida haruka hatama iha kadei hodi hein julgamentu; ema balu husu daudaun iha komunikasaun sosidl tanba sd maka Tribuniil ba Rekursu nia Prezidente la hola medida ruma konaba akontesimentu ne'e.

Konaba kestaun ida-ne'e; nu'ud? Tribunal ba Rekursu no Konsellu Superior ba Majistratura Judisial nia Prezidente, hau hakarak foo esklaresimentu tuirrnai ne'e.
Nu'udar informasaun ne'eb6 hau hetan tiha ona, Juiz iha Tribundl Distritdl iha Suai foo desizaun haruka hatama Maternus Berek iha kadeia atu hein julgamentu; arguidu ne'e hasoru hela al
Libertasaun ne'ebe komunikasaun sosial refere, akontese duni karik, laos tribunal maka haruka.

Tuir ita nia lei no ita nia Konstituisaun, juiz maka bele haruka hatama ema ida iha
kadeia, juiz maka bele haruka hasai ema ida iha kadeia, jufz maka bele haruka hasai ema ne'ebe juiz ida haruka hatama tiha ona iha kadeia. Autoridade ne'ebe laos Juiz laiha poder atu hasai ka haruka hasai hosi kadeia ema ne'eb6 juiz ida haruka hatama tiha ona iha kadeia.

Tuir Kodigu Peniii tiinor nia aitigu 245, n1, se maka, ho meiu ileg6l, hasai hosi kadeia ema ne'ebe, tuir lei, lakon tiha ona nia liberdade ka foo-tulun ba ema ne'e atu halai sei hetan pena prizaun tinan 2 too tinan 6.

Ita nia Konstituisaun define Timor-Leste hanesan Estadu de direitu demokratiku – Estado neébé lao tuir-lei no tuir – lei no tuir principio democratiku.

Ita nia Konstituisaun fahe ba orgaun soberanu ida-idak poder ne'ebé orgaun ne'e bele kaer no la foo-fatin ba orgaun ida atu kaer fali orgaun seluk nia poder.

Orgaun soberano ne'ebe laos Tribunal laiha poder atu hasai ema ne'ebe tribunal haruka hatama tiha ona iha kadeia, maski ho baze iha razaun Politika.

Iha Estado tuir – lei no tuir – demokrasia ita hotu tenke halo buat hotu nudar lei haruka.
Kuandu ita la tuir mekanizmu legal atu rezolve problema ne'ebe mosu iha ita nia leet, problema bele sai boot liu-tan. Krize iha 2006 serve ona hanesan ezemplu ida ba ita.
Lei maka halo ita tuur hakmatek; violasaun ba lei hamosu konflitu oioin.

Tanba ne'e, Konsellu SuPerior ba Majistratura Judisial no Tribunal ba Rekursu nia Prezidente akompanha ho atensaun Prosesu ida iha ne'ebe Maternus Berek tama hanesan arguidu. Konsellu Superior ba Majistratura judisial, iha nia reuniaun iha 04.09.2009, haruka tiha ona nia Inspetora Judial halo averiguasaun ba kazu ne'e. Haree karik iha duni libertasaun ilegal ba arguido neébe tribunal haruka hatama tiha ona iha kadeia, se foo hatene faktu neé ba autoridade neébe iha kompet´rnsia atu halao aksaun kriminal ka dixiplinar.

Dili, 9 Setembru 2009
Claudio de Jesus Ximenes
Tribunal ba Rekursu no Konsellu Superior ba Majistratura Judisidl nia Prezidente