Frente Revolucionária de Timor Leste Independente

DIRECÇÃO FAFC

Coordenador – Geral

Eng. Samuel Freitas

Vice CoordenadorGeral

Alexnadre Pinto

Contactos:

Samuel Freitas (00351-913892252)

e-mail : faf-coimbra@hotmail.com

Residência Universitária de Santiago, bl. 4, 3810-193, Aveiro, Portugal.


sexta-feira, 16 de abril de 2010

Novo membro do FAFC

Informação

Alexnadre Pinto, estudante de Relações Internacionais da Universidade do Porto, natural de Iliomar, Distrito de Lospalos, é o novo membro do Fórum Académico da Fretilin em Coimbra (FAFC). A sua entrada no grupo foi confirmada pelo Coordenador-Geral Samuel Freitas.

Para mais informações contacte a Direcção do FAFC

sábado, 10 de abril de 2010

FRETILIN CONSIDERS FRICTION COALITION GOVERNMENT IS MOTIVED BY MONEY

ETLJB – 10 April 2010

Diario Nacional April 9, 2010 language source: Tetun - MP Antoninho Bianco from Fretilin has said that the issue of loyalty to Prime Minister Gusmao which surfaced in the political domain in Timor-Leste recently is motivated by unequal distribution of the money of the people by parties making up the coalition of the Parliamentary Majority Alliance (AMP) led by Prime Minister Gusmao.

"AMP is now fighting each other and does not want to listen to the Prime Minister because their main interest is merely money and they don’t have any interest at all in the common interest of the people and therefore it is obvious that some ministers decide to have their own programs without listening to their Prime Minister because they want to have money for their programs that goes into their own pockets,” said Bianco.

MP Lucas da Costa from the Democratic Party recently said that some ministers are not loyal to Prime Minister Gusmao following the blowup of the news involving the friction between the office of Prime Minister and Minister Zacarias Albano da Costa.

Minister Da Costa has replied to the statement saying that it is PD that is not loyal to Prime Minister Gusmao.

Bianco added, “The consequence of the friction within the AMP is that some ministers tend to focus on their parties with their programs and therefore it is hard for the Prime Minister to guide.”

He also said that Prime Minister Gusmao is afraid of taking actions against these ministers because of the risk of making the coalition fall apart.

The coalition of the government is made up by five political parties: CNRT, PD, PSD, ASDT, and UNDERTIM.

MP Aderito Hugo da Costa from CNRT, the spokesperson for the coalition, said that the position of ministers is political and therefore if any minister does not want to work with the Prime Minister the door is open for him or her to resign.

He also added that the coalition should work together as a team and therefore the team should not play with short message service (SMS).

quarta-feira, 7 de abril de 2010

Alkatiri defende oportunidade de conferência dos movimentos de libertação

Guiné-Bissau

Díli - O líder da FRETILIN, Mari Alkatiri, defendeu hoje (quarta-feira) a urgência de uma conferência dos movimentos de libertação para ajudar à estabilidade na Guiné-Bissau.

Alkatiri, que lidera o maior partido da oposição em Timor-Leste e foi enviado especial do Presidente da República, Ramos-Horta, à Guiné-Bissau, após o assassínio de Nino Vieira , disse à Lusa que a crise na Guiné-Bissau demonstra que "há necessidade de dinamizar a conferência" dos movimentos de libertação.

"Somos países com um percurso comum e a conferência entre partidos políticos envolvidos na libertação, que esteve prevista mas não se realizou, deve ser dinamizada, para contribuir para a estabilização da Guiné-Bissau", disse.

Mari Alkatiri sublinha que "cabe aos guineenses resolverem os seus desentendimentos internos" e atribui à influência externa a instabilidade na Guiné-Bissau.

"A instabilidade na Guiné-Bissau deve-se, em grande parte, à influência externa do narcotráfico para dominar a economia e, na minha opinião, os guineenses devem juntar-se para combater o narcotráfico. Isso é essencial para que a Guiné-Bissau se possa afirmar como Estado de direito democrático", comenta.

Para Mari Alkatiri, outra das condições necessárias para que a Guiné-Bissau possa ter uma estabilidade duradoura é a profissionalização das suas Forças Armadas, para que não estejam sujeitas à instrumentalização dos jogos de poder.

"As eleições na Guiné-Bissau sempre correm bem. O problema são depois os jogos de poder e isso os guineenses têm de resolver", conclui o ex-Primeiro-ministro de Timor-Leste, país que também passou por um grave período de instabilidade em 2006, que fez cair o seu governo.

TENKE INVESTIGA PROJETU IRRIGASAUN AGRIKULURA IHA BEBUI, UTAOLARI, VIQUEQUE

DEKLARASAUN POLITIKA HUSI BANCADA FRETILIN

PARLAMENTU NASIONAL - R.D.T.L.
Dili, 5 de Abril de 2010

Nai Presidente Parlamento Nacional
Fernando de Araújo – Lasama

Ex.Cias

Atu hamentin ita nia Independência hau hanesan Deputado membro Parlamento Nacional no representante Povo nia, iha dever hodi haburas, no hamentin uma fukun ne’e nia knaar, hodi tatoli Povu nia preocupação ba Governo, no sai Povu nia lian, Povu nia isin, no materializa povo nia mehi.

Nudar Deputado hussi bancada FRETILIN hanesan oposição iha knaar no iha competência tomak atu tatoli Povu nia lian no hussu ba Governo, tuir art. 9°, alinea h, no artigos 137° e 138° tuir Rejimento haruka.

Halo requerimento ida ne’e hau hakarak hussu ba Governo atu bele hatan resposta ho escrito tuir Konstituição da República artigo 101° no. 2 e artigo 107°. Atu nune’e ita hotu bele hakruk ka halo tuir lei nebe iha.

Declaração Politica.

► Ohin Bancada Fretilin hakarak koalia kona ba Irrigação Bebui ho orçamento nebe aloka hahu Ano Fiscal 2008 ho montante $ 1,1 milhão, iha Ano Fiscal 2009 aloka $ 4,805 milhões e Ano Fiscal 2010 aloka tan 2.664 milhões, nebe osan total ba Irrigação ne’e hamutuk $ 8,569 milhões.

Hanesan ita hotu hatene ona katak Construção Irrigação Bebui atrasado, ba tinan ida ne’e lao ona ba tinan tolu hahu aloka osan hanesan hatete iha leten. Ita nia povo iha Uatulari labele halo natar. Governo de facto racik hatete katak povo Uatulari sei simu fos MTCI saka ida ida ho osan $ 30 cada fulan bahinra hahu halo construção ne’e. Maibe, povo Uatulari racik halerik hanesan ita hotu hare iha TVTL, povo Uatulari racik mos hatete iha TVTL, atu hakarak sosa fos MTCI, maibe Fos MTCI mos la faan iha neba.

Resultado fiscalização hussi Comissão G, hare resultado construção atrasado, qualidade projecto la standard, at liu tan kanal irrigação nia forma halo fali hanesan didin uma nia, (hare foto).

Projecto Irrigação Bebui hetan Contrato hussi Companhia “United General Constructions”. Companhia UGC ne’e hahu construção ne’e mesak, hafoin to’o tiha fulan 6 (nen) companhia UGC ne’e halo fali Sub-contrato ida ho Companhia “Rocky Constructions”. Bahinra ita hare ba hahalok ne’e companhia UGC ne’e laiha duni capacidade e condições atu halo projecto construção Irrigação ne’e.

Estado, liu liu Governo hatene ona katak companhia ne’e iha problemas ba rehabilitação Prisão Gleno Ermera, tamba osan nebe aloka ba rehabilitação Prisão ne’e la tuir calculo tecnico ka BoQ, ka osan nebe aloka ne’e exagerado!...

Tamba saida mak Governo liu liu Ministério no departementos competentes fo tan contrato Projecto boot ne’e ba companhia ne’e?

Nain Presidente no maluk Deputados sira.

Bahinra ita hare fila fali ba hahalok iha leten, ami considera e desconfia katak processo hotu hotu nebe halo relaciona ho Projecto Construção Irrigação Bebui ne’e iha duni, CNS “Conspiração, Neopotismo e Suborno”. Tamba saida mak projecto boot ho orçamento $ 8,569 milhões ne’e halo processo aprovisionamento ho single sources deit ka hatudo malu deit?

Preocupação seluk nebe ami ami hare hanesan grave maka iha Documento Sub-Contract Agreement Ref. No. RCPL-UGC/ITB 810827/SUBCON 09-001 entre UGC ho Rocky Construtions PTY.LTD. (RCPL) iha artigu 6 kona ba Kustu Kontrato nia:

6.1. …..

6.2. Kustu Sub-Kontrato nebe konkorda tiha ne’e mak iha Dolar Amerikano nia hanesan: USD $ 3, 900, 000.00

6.3. …….

6.4. …….

6.5. Kustu Sub-Kontrato ne’e inklui obrigasaun hotu-hotu (obrigasaun atu importa material construsaun nia) imposto 2%, no imposto sira seluk nebe Sub-Empreteiro bele selu. Se karik Empreteiro principal iha efeito pagamento ba imposto ne’e ho lori naran Sub-Empreteiro nia, pagamento ida ne’e tenke selu husi Empreteiro principal liu hussi hamenus tiha total pagamento osan nia husi progresso servisu Sub-Empreteiro nia.

Nain Presidente no maluk deputados sira.

Ami hare documento Sub-kontrato ne’e kontrator UGC halo la ho Base Legal, piur liu tan membros governo balu mak consiente halo Sub-Contrato ne’e, at liu tan mak osan nebe aloka hamutuk $ 8.569.000 Milhões maibe halo tan fali Sub-Kontrato ida ho kustu $ 3,900,000 Milhões.

Fretilin considera hahalok hanesan ne’e Crime, precisa duni halo investigasaun urgente ba Companhia UGC ne’e, no Ministerio nebe Competente, tamba bosok Estado no halo manipulação osan povo nia.

Maluk sira, Sub-Contrato nebe companhia UCG halo contra Lei aprovisionamento, piur liu tan Sub-contrato ne’e halo tan menos de 50% hussi total orçamento nebe aloka, (8,569 M) ami hanoin ne’e Crime precisa duni halo investigação.

Desenho Tecnico Irrigação ne’e ami considera hanesan Draft, tamba seidauk hetan aprovação hussi engenheiros nebe competente, e piur liu tan la tuir Desenho tecnico nebe Standart.

Ami mos compriende katak ho Orçamento nebe aloka ne’e ba; Construção Irrigação, Consultan no Managemen Fee. Maibe construção Irrigação Bebui ho nia tipo de Irrigação nebe halo Simples, tamba halo deit baragem ho Intake e piur liu tan construção ne’e la tuir Standart, kanal be nia halo fali hanesan parede uma nia e balu to’o oin loron abandona hela, (hare foto).

Orçamento nebe aloka la tuir BoQ, tamba la halo levantamento tecnico profundo e osan hirak ne’e aloka hanesan siik deit.

Mai ita hakiduk ba kotuk hare fila fali ba iha Construção Irrigação Laclo Manatuto ho orçamento $ 6 701 122 Milhões ba Construção Irrigação. Consultan no Managemen Fee no seluk selu tan hamutuk $ 2 400 870 milhões. Construção Irrigação Laclo Manatuto halo ho qualidade e standard e kanal Be nia halo iha be okos.

Comparação ne’e ami tenke halo tamba osan ne’e Povo nia. Labele halo justificação tinan hirak ba kotuk mai to’o iha 2010. Preço materiais ba construção ita labele discute tamba AMP rasik halo tiha ona revisão ba Lei Tributária.

Exemplo barak hatudo momos, tamba incapacidade Governo ida ne’e nia, maka construção Hospital Referencia Baucau, lao ona ba tinan rua resin ona maibe to’o oin loron projecto ne’e abandona hela…… Halo declarações oin oin iha media maibe to’o oin loron laiha progresso hussik hela deit hanesan ne’e. Ne’e hatudo Iresponsabilidade Governo ida ne’e nia.

Projectos Pakote Referendum barak mak qualidade ladiak, hanesan Construção Irrigação Mota Wereca-Lacluta. Proteção ne'e toar bahinra mota tun primeira vez. hanesan soe osan deit. Construção la tuir Standart. Halo contrução tuir fali gosto. GAMP tenke toma responsabilidade, laiha plano halo projectos arbiru deit...... (hare foto).

Tamba ne’e Fretilin hussu ba Governo atu bele haruka mai iha UMA FUKUN ida ne’e:

· Documento Contrato Projecto Irrigação Bebui ho Companhia United General Constructions, UGC.

· Documento Contrato ho Sub-Contrator Rocky Constructions.

· E seluk seluk tan nebe precisa.

Ho nune’e Fretilin hussu no exige ba Parlamento ida ne’e atu urgentemente tenke hari Inquerito Parlamentar ida atu bele hare assunto nebe refere.

Ba ita boot sira nia atensaun hau hato’o Obrigado barak.

Inacio Freitas Moreira
Deputado Fretilin

quarta-feira, 31 de março de 2010

DEKLARASAUN POLITIKA
BANCADA PARLAMENTAR FRETILIN NIAN

Dili, 22 de Março de 2010

Nai Presidente Parlamento Nacional
Fernando de Araújo – Lasama

Ex.Cias

Atu hamentin no haburas ita nia Independência hau hanesan Deputado membro Parlamento Nacional no representante Povo nia, iha dever hodi haburas, no hamentin uma fukun ne’e nia knaar, hodi tatoli Povu nia preocupação ba Governo, no sai Povu nia lian, Povu nia isin, no materializa povo nia mehi.

Nudar Deputado hussi bancada FRETILIN hanesan oposição iha knaar no iha competência tomak atu tatoli Povu nia lian no hussu ba Governo, tuir art. 9°, alinea h, no artigos 137° e 138° tuir Rejimento haruka.

Halo requerimento ida ne’e hau hakarak hussu ba Governo atu bele hatan resposta ho escrito tuir Konstituição da República artigo 101° no. 2 e artigo 107°. Atu nune’e ita hotu bele hakruk ka halo tuir lei nebe iha.

Declaração Politica.

► Ohin Bancada Fretilin hakarak koalia dalan ida tan kona ba Governo nia incapacidade nebe halo decisão Politica ida Inconstitucional hodi aloka osan tokon ba tokon cria “Pakote Referendum”. “Pakote Referendum” mosu tamba incapacidade Governo ida ne’e nia ba execução orçamento Ano fiscal 2009 nia.

Nain Presidente no maluk deputado sita;

Problemas controversiais nebe mosu, bahinra hahu koalia kona ba “Pakote Referendum” maka;

- Iha discução Orçamento Geral do estado 2010 nia, governo lahalo explicação nebe detalhado. Tamba informações nebe iha kona Pakote Referendum Deputados sira hussu ba Sua Ex.cia Senhora Emilia Pires hanesan Ministra Finanças, dehan “lahatene”(Timor Post 27 Outubro 2009). Fretilin considera hanesan taka falta deit no bosok representantes povo iha uma Fukun ne’e.

- Piur liu tan Shr. Januario, halo mos ninia Pakote Referendum ketak ketak. nebe publico mos hatene hotu ona, e atu hatete lolos katak ne’e contra Lei aprovisionamento. Publicações documento “Lista do Pacote de Referendum do Sector da Electricidade” total $ 16,693,517 milhões, nebe media nacionais publica, ne’e acto crime e precisa hetan investigação. Ho respeito hau hussu atu lalika fo argumentos oin oin dalan diak liu ba investigação. Ne’e concequência intenção ladiak “KKN”, “Iregularidades” “Incapacidade”,Iresponsabilidade”, “Incompetência”, “Inconstitucional”.

- Maluk sira bahinra ita hare fila fali ba iha “Lista do Pacote de Referendum do Sector da Electricidade” total $ 16,693,517 milhões, ne’e hatete katak osan ba iha projecto hirak ne’e mai hussi orçamento 2008 nia. Tamba iha ano fiscal 2008, iha verba ida nebe aloka ba “Construção de Facilidades para Produção de Energia Electrica” 5 milhões. Osan ne’e durante besik tinan rua nia laran ba tau deit iha nebe?!..... Tamba saida mak osan ne’e derepente sai fali hanesan Pacote Referendum?!.......

- Alocações orsamento ba projectos pacote referendum la tuir “Desenhos Técnicos no kalkulos técnicos e la tuir Build of Quantity (BoQ). Governo ida ne’e aloka osan hanesan siik deit.

- Tamba ne’e ami hare konfusão boot ba total orçamento pakote referendum nia. Osan nebe lakon iha Governo, MF tenke responsabilisa, orçamento geral barak mak lakon; Tamba Sobu Sistema no relatório Delloite hakerek iha indisius nebe la claro ba gestão financeira , piur liu tan osan ho montante boot idak idak assina. Sobu Sistema ne’e loke dalan ba hamosu corrupção, usa povo nia osa la los.

- Liu hussi lia verbal deit mak idak idak hatete sai, montante, orçamento Pakote Referendum. Membro governo balu hatete 70 milhões, (Timor Post, 18 de Setembro 2009), Shr Domingos Cairo hatete iha TV dehan $ 67 milhões, documento hussi governo haruka mai parlamento $ 63.717.443.42 milhões.

- Piur liu tan Shr Domingos Cairo halo tan declaração ida iha journal STL iha 12 de Março de 2010, hatete osan nebe transfere hussi projecto óleo pesado $ 70 milhões, usa ba pakote referendum hamutuk 59 milhões ba projectos 662, empresários hamutuk 500 contratores.

- Maluk sira ho declaração ne’e halo ema barak confusão liu tan tamba projectos barak mak dehan hotu ona maibe to’o ona oin loron lahatene total projectos pakote referendum ne’e hira........ Lista nebe sira/governo ba apresenta Sua Ex.cia Presidente da Republica hamutuk 661 projectos (Timor Post, 9 de Novembro de 2009) contraria ho lista nebe ami simu hamutuk 828 projectos.

Nai Presidente no maluk deputados sira.

Bahinra hahu fahe projectos hussi pacote referendum, nain ulun sira balu halo comentários mesak furak deit hanesan:

- Pakote referendum $ 30 Milhões – Empresário TL simu projectu laiha tender. (Timor Post - 26 de Agosto de 2009). Declaração ne’e Inconstitucional, contra Lei. Será que osan ba pacote referendum mak 30 milhões ne’e deit?

- Pakote Referendum Hakbi’it Empresários lokal (Timor Post 19 de Setembro 2009), maibe agora hatete fali, empresários mak sala. Fo kbi’it ba ita nia empresários tenke halo plano didiak e cria condições antes ita fo knaar ba sira.

- Ho pacote referendum sira/governo hatete atu capacita ita nia empresários nacional sira, maibe empresário indonesia nia mos hetan pacote referendum (Timor Post 28 de Setembro de 2009). Hanesan ne’e naksalak boot tamba laiha plano no tamba iha interesse.

- Pakote Referendum sei fo baneficio ba povo (Timor Post 30 de Setembro 2009). Povo barak lahetan beneficio hussi pakote referendum, tamba projectos barak nebe halo laiha qualidade. Lolos Beneficio ne’e ba deit iha empresários balu nebe halo projectos ho qualidade ladiak.

- Orçamento pacote referendum – Millaun 13 hadia Estradas. (Timor Post 24 de Setembro 2009) liu deit semana rua, Governo Fahe tan $ 26 milhões ba Pakote Estrada, (7 de Outubro de 2009). Piur liu tan lista nebe ami simu orçamento ba projecto estrada $ 26,981,519,79 milhões. Orçamento total hira mak ba projectos estradas??? Ami hare hanesan, problema boot ba alokação osan hirak ne’e ba pakote referendum!...La claro e osan lakon.

Nai Presidente no maluk deputados sira.

- Ita nia empresários mos halo sira nia declarações mesak diak deit hanesan: Empresário nacional duni deadline pakote referendum – garante qualidade 100% (Timor Post, 6 de Novembro de 2009). Maibe afinal la hatudo, to’o oin loron, projectos barak mak abandonado, balu nem halo maibe simu tiha osan, barak liu mak duni deadline nebe hetan resultado ho qualidade ladiak, piur liu tan duni deadline halo projectos iha tempo udan, tamba pacote referendum halo iha tempo udan, ne’e mak at liu tan.

- Membro governo balu mos reconhece no fo sala ba pacote estrada (Timor post 23 de Novembro de 2009). E laos membro governo balu deit mak reconhece salah hirak ne’e, distintos deputados barak mos lamenta ba projectos hussi pakote referendum, só é que buat hotu hotu liu tiha ona tamba iha apoio bahinra hahu koalia kona ba pakote referendum. Diak liu koalia lolos deit, ita lalika hipócrita.

- Ikus liu ami hussu atu lalika fo sala ba empresários sira tamba salah boot liu, maka sira nebe iha hanoin hakarak cria pacote referendum ho osan nebe la executa hotu iha ano fiscal 2009. Governo tenke reconhece sala ida ne’e, tamba los duni, analise nebe halo osan nebe aloka ba iha pakote referendum ne’e barak mak lakon tamba razões nebe ami hatete iha leten.

- Parlamento precisa relatório final urgente:

· Projectos concluídos ho qualidade.

· Projectos concluídos nebe laiha qualidade.

· Projectos nebe abandona hela.

· Projectos nebe la halo maibe osan simu tiha hotu.

· Projectos hira mak sei halo to’o oin lororn.

· Projectos hira mak precisa orçamento addicional.

Ho nune’e Fretilin hussu no exige ba Parlamento ida ne’e atu urgentemente tenke hari Inquerito Parlamentar ida atu bele hare assunto nebe refere.

Ba ita boot sira nia atensaun hau hato’o Obrigado barak.

Inacio Freitas Moreira
Deputado Fretilin
DEKLARASAUN POLITIKA
BANKADA PARLAMENTAR DA FRETILIN

MATE RUIN IHA AREA TIBAR, HOTEL FITUN LIMA
Dili, 16 Marsu 2010

Iha 25 Fevereiru liu ba liu husi comunicado ba imprensa Bancada Parlamentar FRETILIN Ejiji Autoridade Kompetente Hapara konstrusaun “Pelican Paradise Resort” tanba rona katak ekipa forensica husi Victoria University, Australia, neebe halau busca ba mate ruin vitima neebe mate husi okupasaun military Indonesia nian hetan mate ruin neebe suspeita makas husi aswain resistensia balun iha neeba.

Iha komunikadu neeba Vice Presidente Bancada Parlamentar FRETILIN deputadu Francisco Branco ejiji ba autoridade kompetentes liu-liu ba guvernu de faktu atu hola medidas urjenti hodi trava aktividade konstrusaun Hotel boot Fitun Lima, ho naran “Pelican Paradise Resort”, iha dalan ninin tasi ibun Tibar tamba hodi bain rua hetan mate ruin nain hitu nian nebe suspeita makaas vitima aswain resistensia nian neebe mate tamba krime husi militar indonesia nian.

Iha tempo neeba kedas FRETILIN hetan kedas informasaun katak Komite 12 Novembru nebe halo kolaborasaun hamutuk ho ekipa forensic sira katak hetan mate ruin ne’ebe identifika ona husi restus faru nebe hamutuk ho mate ruin katak faru ne’e modelu hanesan husi tinan 1970’s no 1980’s nian. Maske sedu iha tempo neeba iha ona indikasaun forte katak mate ruin ne’e iha neba tamba krime husi militar Indonesia sira durante tempu okupasaun Indonesia.

Tamba ne’e bancada FRETILIN konsidera fatin tomak iha neeba hanesa fatin ‘Cena de Crime’ neebe bele sai nudar provas iha Tribunal ruma aban bainrua. Nune’e presiza preserva nudar provas maibe ita tenki kuidadu mos katak karik bele iha mate ruin seluk tan neebe hakoi iha fatin neeba.

Iha tempo neeba Bancada FRETILIN mos anitisipa katak Ministerio Publiku mos bele halao ona prosesu atu hapara aktividade konstrusaun iha “Pelican Paradise Resort” tuir lei prosesu penal neebe permite nunee.

Tuir Bancada FRETILIN nia hanoin prosesu buka, hetan no investiga mate ruin husi violasaun direitu humanus iha tempu tempu okupasaun militar Indonesia nian importante atu hetan justica no lia loos. Ita persiza respeita no fo apoiu ba matebian sira nia familia neebe iha direitu atu hetan justisa no lia loos. Tamba ne’e mak Bancada Parlamentar Fretilin ejiji kedas iha 25 Fevereiru 2010 katak autoridades tenke hola medidas urgente atu hapara konstrusaun, no investiga se iha mate ruin tan iha fatin neeba.

Comitiva husi bancada parlamentar FRETILIN composto husi Vice Presidenti bancada Francisco Branco no deputadus seluk husi bancada FRETILIN halau visita ba fatin kehe ruin iha loron 10, fulan Marsu liu ba. Iha duni oportunidade durante visita neeba atu koalia ho peritus sira neebe halau investigasaun forensica iha fatin neeba.

Iha informasaun balun neebe bancada FRETILIN nia comitiva hetan husi ekipa peritus forensica neeba katak motiva bancada halo deklarasaun politika ida nee.

Tuir informasaun neebe bancada FRETILIN hetan, obras para duni, ho kooperasaun husi kompanhia neebe halau konstrusaun. Director husi kompanhia Pelican Paradise resort halo visita formal mos ba Secretariu Geral Partidu FRETILIN nian, Dr. Mari Alkatiri tamba sira rekonhese katak mate ruin neebe hetan neeba ema resistensia nian, liliu ema FRETILIN neebe kaptura husi ai laran karik neebe hetan interrogasaun no torturasaun molok military Indonesia sira oho mate. Sira hatudu duni respeitu ba mate ruin neebe hetan no ba partidu historiku neebe halau funu iha tempo neeba.

Ami hare mos katak depois ami nia bancada visita iha semana kotuk mos Sr Primeiro Ministro de facto ho membru governu de factu balun mos visita ba fatin neeba.

Maibe too agora ami seidauk rona medidas saida mak governu de facto ka autoridade selkuk atu hola.

Tuir bancada FRETILIN nia hanoin, fatin nee presiza hetan investigasaun tomak, tamba tuir informasaun bele iha tan mate ruin ita
nia aswain barak neebe militar Indonesia hakoi subar iha neeba. Ita hotu rona no koalia katak iha Tasi Tolu, iha Tibar no sorin besik neeba fatin neebe bapak sira gosta hakoi ita nia aswain neebe hetan oho husi sira. Mate ruin nain hitu nee iha rate rua ketak confirma duni realidade ida nee.

Hanesan temi ona iha Deklarasaun ida nee, fatin konstrusaun iha neeba nee, cena de krime neebe bele iha provas tan kona ba Timor Oan seluk neebe hetan oho husi military Indonesia sira. Bele iha ema neebe hakarak haluha realidade krimes kontra humanidade neebe akontese iha ita nia rain, bele iha ema neebe hakarak hakoi historia ida nee, memoria Povo nian neebe lakon no seidauk hetan sira nia maluk ka camaradas, maibe bancada FRETILIN solidario ho Povo barak liu neebe ami fiar metin lakoi subar, hakoi ka haluha realidade historia violasaun direitus humanus iha funu nia laran, no hakarak buka justisa ba sira.

Tamba nee mak bancada FRETILIN ezigi, tenke para konstrusaun ofisialmente no notifika ofisialmente ba uma fukun ida nee husi
autoridade kompetente katak ida nee halo duni, too peritus forensico sira satisfeito katak mate ruin la iha tan.

Maibe, tuir bancada FRETILIn nia hanoin mos iha kestaun bot neebe hamosu husi akontesimentu hetan mate ruin ida nee. Fatin nee laos fatin sagrado ona? Lolos fatin nee laos hetan ona rekonesimentu husi estadu katak labele sai tan buat seluk hanesan hotel, ka fatin halimar golf, ka toba iha kuartu luxu fali, tamba nee sai fatin ema aswain ita nian fatin mate sagradu atu ita hetan ita nia soberania nasional. Nee ita tenke konsidera ho kuidadu no ho didiak, tamba tuir ami nia hare, fatin nee Lulik ona husi ponto de vista ita nia historia funu nian. Oin seluk, bainhira governu ida nee continua autoriza ida nee hodi sai hotel luxu “fitun lima” “Pelican Paradise Resort,” maibe hotel luxu fitun lima ida nee hamrik iha mate ruin aswain sira nia leten.

Nunee fatin nee mos bele sai nudar jardin historiku memorial ida kona ba ita nia aswain neebe hetan mate husi regime militar Indonesia nian.

Kestaun ida seluk mos mak nee; iha programa mos atu halau konstrusaun iha fatin seluk, hanesan Tasi Tolu, neebe uluk mos iha historia barak katak bapak sira oho ita nia aswain resistensia no hakoi subar sira
iha neeba.

Ita presiza lei especial ida kona ba importansia fatin Lulik sira nee, neebe agora hatene ona maibe abain bainrua sei hetan tan. Ita tauk mak loron ruma kompanhia investor ruma bele hetan mate ruin maibe tamba lakoi para sira nia obras, sira la fo sai ba autoridades no taka subar. Nunee ita nia aswain nia mate ruin baral bele lakon ho tempo. Ida nee bancada FRETILIN lakoi akontese.

Tamba nee presiza lei especial neebe obriga konstrutor sira atu notifika ba autoridades se hetan mate ruin ruma, no tenke mos
kondisaun konstrusaun nunee mos.

Ba ita nia Povo barak neebe lakon maluk no camaradas iha funu laran, prosesu hetan ruin nee mos prosesu importante iha prosesu buka justisa. Husu ba senhores no senhoras deputados no deputadas sira hamuutk buka tuir oinsa ita bele assesgura rekonesimentu metin no apropriado ba maluk aswain sira neebe fo sira nia moris ba ita hotu sai soberano no independente ohin loron.

Nee ita nia dever nasional.

Obrigado Sr Presidenti.
Deaputadu Domingos Sarmento

Pakote referendu hatudu governo de facto AMP nian inkapasidade no inkonstitusional

DEKLARASAUN POLITIKA BANCADA FRETILIN
PAKOTE REFERENDU

Dili, 15 de Março de 2010

Nai Presidente Parlamento Nacional
Fernando de Araújo – Lasama

Ex.Cias

Atu hamentin no haburas ita nia Independência hau hanesan Deputado
membro Parlamento Nacional no representante Povo nia, iha dever hodi
haburas, no hamentin uma fukun ne’e nia knaar, hodi tatoli Povu nia
preocupação ba Governo, no sai Povu nia lian, Povu nia isin, no
materializa povo nia mehi.

Nudar Deputado hussi bancada FRETILIN hanesan oposição iha knaar no
iha competência tomak atu tatoli Povu nia lian no hussu ba Governo,
tuir art. 9°, alinea h, no artigos 137° e 138° tuir Rejimento haruka.

Halo requerimento ida ne’e hau hakarak hussu ba Governo atu bele
hatan resposta ho escrito tuir Konstituição da República artigo 101°
no. 2 e artigo 107°. Atu nune’e ita hotu bele hakruk ka halo tuir lei
nebe iha.

Declaração Politica.
► Ohin Bancada Fretilin hakarak koalia dalan ida tan kona ba Governo
nia incapacidade nebe halo decisão Politica ida Inconstitucional hodi
aloka osan tokon ba tokon cria “Pakote Referendum”. “Pakote
Referendum” mosu tamba incapacidade Governo ida ne’e nia ba execução
orçamento Ano fiscal 2009 nia.

Enquadramento Legal;

* Artigo 95 – Constituição RDTL hateten Knaar Parlamento Nacional mak
knaar Exclusivo;
Alinea q: Regime orcamento nia.
Knar seluk tan;
Alinea b: Delibera kona ba relatório knaar governo nia
Alinea d: Delibera kona ba Plano orçamento Estado nia no mos relatório
kona ba Orçamento ne’e.
Alinea e: Fiscaliza oinsa Estado halao Orçamento Nacional.

Decreto do Parlamento Nacional no. 20/II – O Orcamento Geral do Estado de 2009.
Revisao do Orcamento em Curso ao Parlamento Nacional/ Orcamento Rectificativo.

Actus Inconstitucionais nebe Governo ida halo mak hanesan tuir mai:

* Osan nebe aloka ba iha pakote referendum laiha aprovação hussi Parlamento
Nacional.
* Laiha decisão final ba montante orçamento nebe aloka ba iha Pakote Referendum.
* Orçamento Estado, fo fali ba iha Instituição Privado mak halo gestão.

Osan nebe lakon iha Governo, MF tenke responsabilisa, ami senti
orçamento geral barak mak lakon; Tamba Sobu Sistema, halo decisão la
tuir lei no relatório Delloite hakerek iha indisius nebe la claro ba
gestão financeira.

Nain Presidente no maluk deputado sita;

Problemas controversiais nebe mosu, bahinra hahu koalia kona ba
“Pakote Referendum” maka;

- Pakote Referendum ne’e mossu tamba Iresponsabilidade no Incapacidade
Governo ida ne’e nia.

- Iha discução Orçamento Geral do estado 2010 nia, governo lahalo
explicação nebe detalhado. Tamba informações nebe iha kona Pakote
Referendum Deputados sira hussu ba Sua Ex.cia Senhora Emilia Pires
hanesan Ministra Finanças, dehan “lahatene”(Timor Post 27 Outubro
2009). Fretilin considera hanesan taka falta deit no bosok
representantes povo iha uma Fukun ne’e.

- To’o oin loron ita hotu lahatene orçamento nebe aloka ba Pakote
Referendum ne’e hira?! Osan hirak ne’e sira (governo) hatete katak mai
hussi orçamento construção central electrica oleo pesado. Osan nebe
aloka ba projecto oleo pesado hamutuk $ 87 milhões.

- Liu hussi lia verbal deit mak idak idak hatete sai, montante,
orçamento Pakote Referendum. Membro governo balu hatete 70 milhões,
(Timor Post, 18 de Setembro 2009), Shr Domingos Cairo hatete iha TV
dehan $ 67 milhões, documento hussi governo haruka mai parlamento $
63.717.443.42 milhões.

- Iha tan mos contrato seluk nebe Shr. Januario, asina hamutuk ho Shr
Julio Alvaro ba instalações fio electricidade no harí postes. Osan
ne’e hamutuk $ 16,693,000 milhões. Se hanesan ne’e total orçamento ba
Pacote Referendum lolos ne’e hira???......

- Tamba ne’e ami hare konfusão boot ba total orçamento pakote
referendum nia. Osan nebe lakon iha Governo, MF tenke responsabilisa,
orçamento geral barak mak lakon; Tamba Sobu Sistema no relatório
Delloite hakerek iha indisius nebe la claro ba gestão financeira ,
piur liu tan osan ho montante boot idak idak assina. Sobu Sistema ne’e
loke dalan ba hamosu corrupção, uso la los osan Povo nia.

- Tempo nebe determinado ba implementação projectos pacote referendum
fulan tolu, (Outubro – 31 Dezembro). Maibe to’o oin loron projectos
barak mak la hotu, balu abandona hela, balu simu tiha osan maibe
projecto la halo, balu halo maibe qualidade la diak, balu tan fali
osan simu 20% maibe sosa uluk kareta, projecto labele hahu tamba osan
ne’e sosa uluk tiha kareta e projectos físicos barak maka hetan
estragos tamba força maior.

- Projectos hirak ne’e, halo descriminação boot ba iha Empresários
sira. Construção escolas emergências,(dehan sala tolu, meia parede
didin ho piku) medidas salas hirak ne’e lahate? $ 20 000,/unidade -
hanesan ba iha fatin hotu hotu. Construção campu Basketball no volley
ball halo iha fatin barak ho orçamento nebe la hanesan - Calculo
tecnico salah e halo descriminação boot.

Canalização Be’e iha fatin balu halo descriminação hare fali cor
partido nia. (Be Heda-Manatuto $ 40 000,- ba uma ida deit). Iha fatin
balu fura be’e mos laconsegue hotu, husik hela deit. Halo canalização
be’e iha same, empresário ida hussi coodenador partido Politico ida ba
sobu fali cano nebe existente, policia kaer ema ne’e, maibe ita la
rona processo investigação to’o ona iha nebe. Iha problemas
controverciais barak nebe ami labele temi hotu.

Nai Presidente no maluk deputados sira.

Bahinra hahu fahe projectos hussi pacote referendum, nain ulun sira
balu halo comentários mesak furak deit hanesan:

- Pakote referendum $ 30 Milhões – Empresário TL simu projectu laiha
tender. (Timor Post - 26 de Agosto de 2009). Declaração ne’e
Inconstitucional, contra Lei. Será que osan ba pacote referendum mak
30 milhões ne’e deit?


- Pakote Referendum Hakbi’it Empresários lokal (Timor Post 19 de
Setembro 2009), maibe agora hatete fali, empresários mak sala. Fo
kbi’it ba ita nia empresários tenke halo plano didiak e cria condições
antes ita fo knaar ba sira.

- Ho pacote referendum sira/governo hatete atu capacita ita nia
empresários nacional sira, maibe empresário indonesia nia mos hetan
pacote referendum (Timor Post 28 de Setembro de 2009). Hanesan ne’e
naksalak boot tamba laiha plano no tamba iha interesse.

- Pakote Referendum sei fo baneficio ba povo (Timor Post 30 de
Setembro 2009). Povo barak lahetan beneficio hussi pakote referendum,
tamba projectos barak nebe halo laiha qualidade. Lolos Beneficio ne’e
ba deit iha empresários balu nebe halo projectos ho qualidade ladiak.

- Osan olio Pesado ba Pakote Referendum (Timor Post fulan Setembro).
Ita hotu lahatene osan hussi projecto construção óleo pesado ne’e
hira. Ita labele si’ik deit hanesan mehi maibe tenke halo calculo
matemático. Orçamento nebe aloka ba iha óleo pesado to’o oin loron
problema boot tamba ba decisões nebe halo la tuir lei.

- Orçamento pacote referendum – Millaun 13 hadia Estradas. (Timor Post
24 de Setembro 2009) liu deit semana rua, Governo Fahe tan $ 26
milhões ba Pakote Estrada, (7 de Outubro de 2009). Piur liu tan lista
nebe ami simu orçamento ba projecto estrada $ 26,981,519,79 milhões.
Orçamento total hira mak ba projectos estradas??? Ami hare hanesan,
problema boot ba alokação osan hirak ne’e ba pakote referendum!...La
claro e osan lakon.

- Declaração hussi Shr. Domingos Cairo, STL 12 de Março de 2010,
hatete osan nebe transfere hussi projecto óleo pesado $ 70 milhões,
usa ba pakote referendum hamutuk 59 milhões ba projectos 662,
empresários hamutuk 500 contratores.

- Total projectos hussi pacote referendum nebe ba apresenta iha Sua
Ex.cia Presidente da Republica hamutuk 661 projectos (Timor Post, 9 de
Novembro de 2009) contraria ho lista nebe ami simu hamutuk 828
projectos.

Nai Presidente no maluk deputados sira.

- Números osan ho projectos nebe ami hakerek iha leten halo ema hotu
confusão e la hatene ida nebe mak los!?... Ho declarações hirak ne’e
hatudo momos katak Governo ida ne’e la iha capacidade halo plano,
laiha responsabilidade. Hahalok hanesan ne’e fo dalan duni osan sei
lakon barak.

- Nain ulun sira balu halo comentário dehan “Pakote Referendum la usa
maun bot”, maibe afinal projectos fahe malu deit. Oin nusa mak ita
bele conhece malu maun bot se projectos hirak ne’e fahe malu
deit???...

- Ita nia empresários mos halo sira nia declarações mesak diak deit
hanesan: Empresário nacional duni deadline pakote referendum – garante
qualidade 100% (Timor Post, 6 de Novembro de 2009). Maibe afinal la
hatudo, to’o oin loron, projectos barak mak abandonado, balu nem halo
maibe simu tiha osan, barak liu mak duni deadline nebe hetan resultado
ho qualidade ladiak, piur liu tan duni deadline halo projectos iha
tempo udan, tamba pacote referendum halo iha tempo udan, ne’e mak at
liu tan.

- Iha 20 de Novembro de 2009, (Timor Post) membro governo balu hatete:
Implementação pacote referendum liu ona 50%. Maibe realidade la
hatudo, ita to’o ona iha fulan Março 2010, projectos balu sei halo
hela. Ami mos rona katak iha projectos balu precisa tan osan adicional
ho razões oin oin. Ida ne’e dala tan ami hakarak hatete, tamba
Incapacidade no laiha plano nebe diak.

- Membro governo balu mos reconhece no fo sala ba pacote estrada
(Timor post 23 de Novembro de 2009). E laos membro governo balu deit
mak reconhece salah hirak ne’e, distintos deputados barak mos lamenta
ba projectos hussi pakote referendum, só é que buat hotu hotu liu tiha
ona tamba iha apoio bahinra hahu koalia kona ba pakote referendum.
Diak liu koalia lolos deit, ita lalika hipócrita.

- Ikus liu ami hussu atu lalika fo sala ba empresários sira tamba
salah boot liu, maka sira nebe iha hanoin hakarak cria pacote
referendum ho osan nebe la executa hotu iha ano fiscal 2009. Governo
tenke reconhece sala ida ne’e, tamba los duni, analise nebe halo osan
nebe aloka ba iha pakote referendum ne’e barak mak lakon tamba razões
nebe ami hatete iha leten.

- Parlamento precisa relatório final urgente:

• Projectos concluídos ho qualidade.
• Projectos concluídos nebe laiha qualidade.
• Projectos nebe abandona hela.
• Projectos nebe la halo maibe osan simu tiha hotu.
• Projectos hira mak sei halo to’o oin lororn.
• Projectos hira mak precisa orçamento addicional.

Ho nune’e Fretilin hussu no exige ba Parlamento ida ne’e atu
urgentemente tenke hari Inquerito Parlamentar ida atu bele hare
assunto nebe refere.
Ba ita boot sira nia atensaun hau hato’o Obrigado barak.


Inacio Freitas Moreira
Deputado Fretilin

sexta-feira, 19 de março de 2010

FAFC de novo em reunião


Acta da reunião

Ao dia seis do mês de Março do ano dois mil e dez, pelas dezassete horas, realizou-se, no Centro Comercial de Avenida piso 4, uma reunião do FAFC com a seguinte ordem de trabalhos:

1. Apresentação e formulação das actividades do FAFC para o ano 2010;
2. Partilha de informações sobre FAFC e/ou Timor;

Da reunião deliberou-se o seguinte:

Ponto 1. O Fórum Académicos Fretilin de Coimbra estabeleceu, como objectivos para o ano 2010, os seguintes: melhorar do Public Speech (falar em Público) e socialização do conhecimento académico dos seus membros ou simpatizantes/militantes. Como modo de realização seminários recomendados para seus membros e os temas atribuídos pela Direcção ou escolhidos preferencialmente pelo orador, temas pode ser de carácter político, social, educativo etc. Os assuntos dos seminários permitidos pelos oradores são publicados no Blogspot.

Ponto 2. A reunião do FAFC poderá realizar na outra Cidade mas depende da disponibilidade dos seus membros.
Para mais informações contacte Direcção do FAFC.

sábado, 13 de março de 2010

Aprende Boa Governasaun husi kedan Partido laran

Fonte: Vice Presidente da FRETILIN (Arsénio Bano)
Kuadrus FRETILIN Rejiaun I husi Distritus 4 halibur iha Manatuto (Manatuto, Baucau, Viqueque, Lospalos) hamutuk 80 kuadrus hetan treinamento kona ba Jestaun Bazika ba Finansas nian husi Auditor nain rua husi CNE (Camisaun Nasional Eleisaun).
Diskuti mos iha treinamentu loron ida neé planu assaun Partidu nian ba tinan 2010. Treinamentu neé loke husi Presidente FRETILIN Lu Ólo. Treinamentu hanesan halo mos iha Dili ba Rejiaun II nebe husi Distritu Dili, Manufahi, Aileu no Ainaro, nebe koordena husi Kamarada Srkretariu Jeral Adjuntu José Manuel Nakfilak.


sábado, 6 de março de 2010

Formasaun ba Kuadrus FRETILIN iha Rejiaun III

Presidente FRETILIN, Lu Ólo loke formasaun ba Kuadrus FRETILIN nian halo loron rua iha Liquica kona ba jestaun basika ba orsamentu nian, nebe promove prinsipio transparensia no responsabilidade iha Partidu laran.
Partisipantes sira mai husi estrutura rejiaun III (Ermera, Liquica, Maliana no Suai) nian, kordena husi kamarada José Reis, Adjuntu Sekretátriu Jeral FRETILIN nian.
Fonte: Arsenio Bano (Vice Presidente FRETILIN)